H Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε το σχέδιο δράσης για τα λιπάσματα: μια πρωτοβουλία για τη στήριξη των γεωργών που αντιμετωπίζουν αυξανόμενο κόστος και έλλειψη λιπασμάτων, την ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής και τη μείωση της εξάρτησης της Ευρώπης από τις εισαγωγές.
Το σχέδιο θα συμβάλλει άμεσα στη διασφάλιση της επισιτιστικής ασφάλειας και στην ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας της Ευρώπης, επιδιώκοντας παράλληλα υψηλούς κλιματικούς και περιβαλλοντικούς στόχους.
Οι πρόσφατες διαταραχές του εφοδιασμού και η αστάθεια των τιμών έχουν θέσει τους γεωργούς σε ολόκληρη την Ευρώπη υπό αυξανόμενη πίεση, εκθέτοντας την ευπάθεια της Ευρώπης σε εξωτερικούς κλυδωνισμούς στον εφοδιασμό λιπασμάτων. Με βάση την ανακοίνωση για τα λιπάσματα που εκδόθηκε το 2022, το σημερινό σχέδιο δράσης για τα λιπάσματα συνδυάζει μέτρα άμεσης στήριξης που αποσκοπούν στη στήριξη της οικονομικής προσιτότητας και της ασφάλειας του εφοδιασμού, με πιο μακροπρόθεσμη δράση για την ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής λιπασμάτων, τη βελτίωση της ανθεκτικότητας του εφοδιασμού και την επιτάχυνση της μετάβασης σε λιπάσματα βιολογικής προέλευσης, χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών και κυκλικά λιπάσματα.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, κ. Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δήλωσε: «Με το παρόν σχέδιο δράσης, επενδύουμε σε μια ισχυρότερη ευρωπαϊκή βιομηχανία λιπασμάτων, στηρίζοντας τους Ευρωπαίους γεωργούς και επιταχύνοντας την καινοτομία σε βιώσιμες, εγχώριες λύσεις. Η συνεχιζόμενη κρίση ορυκτών καυσίμων δείχνει ότι η ηγετική θέση για το κλίμα και η οικονομική ανθεκτικότητα είναι αλληλένδετες. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η Ευρώπη οικοδομεί ένα μέλλον που βασίζεται στη βιωσιμότητα, την οικονομική προσιτότητα και τη βιομηχανική ισχύ».
Στήριξη των γεωργών και βελτίωση της πρόσβασής τους σε λιπάσματα
Η Επιτροπή θα παράσχει στοχευμένη έκτακτη στήριξη στους Ευρωπαίους γεωργούς που αντιμετωπίζουν υψηλό κόστος λιπασμάτων μέσω των υφιστάμενων μέσων στο πλαίσιο της γεωργικής πολιτικής της ΕΕ. Η Επιτροπή θα προτείνει την κινητοποίηση του προϋπολογισμού της ΕΕ για την ενίσχυση του γεωργικού αποθεματικού κατά σημαντικό ποσό. Αυτό το χρηματοδοτικό πακέτο θα παρουσιαστεί πριν από το καλοκαίρι για να προσφέρει άμεση ανακούφιση ρευστότητας στους αγρότες πριν από τον επόμενο κύκλο παραγωγής και θα βοηθήσει στη διατήρηση της γεωργικής παραγωγής.
Ως πρόσθετη βραχυπρόθεσμη ανακούφιση, η Επιτροπή θα παρουσιάσει μια στοχευμένη δέσμη νομοθετικών μέτρων που θα επιτρέπει στα κράτη μέλη να αξιοποιήσουν πλήρως τη στήριξη που διατίθεται στο πλαίσιο των υφιστάμενων στρατηγικών σχεδίων τους για την Κοινή Γεωργική Πολιτική (ΚΓΠ). Αυτό θα περιλαμβάνει ένα νέο σύστημα ρευστότητας που θα βοηθήσει στις ταμειακές ροές, μεγαλύτερη ευελιξία για προκαταβολές και ισχυρότερα κίνητρα για πιο αποτελεσματικές γεωργικές πρακτικές που μειώνουν και βελτιστοποιούν τη χρήση λιπασμάτων, τη μετάβαση σε λιπάσματα βιολογικής προέλευσης και την επένδυση στην ανθεκτικότητα των γεωργικών εκμεταλλεύσεων, όπου χρειάζεται.
Περαιτέρω δράσεις για τη στήριξη των γεωργών θα επικεντρωθούν στην καλύτερη διαχείριση των θρεπτικών ουσιών, στη στήριξη της ανάπτυξης και της υιοθέτησης γεωργικών πρακτικών αποδοτικών ως προς τα θρεπτικά συστατικά και στη μεγαλύτερη έμφαση στις υπηρεσίες παροχής συμβουλών σε γεωργικές εκμεταλλεύσεις στο πλαίσιο της ΚΓΠ.
Η Επιτροπή θα παρουσιάσει επίσης μέτρα για τη διευκόλυνση της χρήσης του χωνεμένου υπολείμματος, με κατάλληλες περιβαλλοντικές διασφαλίσεις. Επιπλέον, μετά την επικείμενη αξιολόγηση της οδηγίας για τη νιτρορύπανση, η Επιτροπή θα αποσαφηνίσει ορισμένους κανόνες εφαρμογής, ώστε να ευθυγραμμιστούν καλύτερα με την πραγματικότητα της εκλογικής γεωργίας που βιώνεται στην πράξη.
Ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής, προώθηση της κυκλικής οικονομίας και απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές
Η Επιτροπή θα λάβει μέτρα για τη στήριξη της εγχώριας βιομηχανίας λιπασμάτων, την πρόληψη της αποβιομηχάνισης, τη διασφάλιση σταθερού εφοδιασμού και τη μείωση της εξάρτησής μας από τις εισαγωγές. Για την ενίσχυση της κυκλικότητας και τη μείωση των εκπομπών, η Επιτροπή θα ενθαρρύνει τη χρήση ευρωπαϊκών εναλλακτικών λύσεων. Αυτό περιλαμβάνει την ευρύτερη χρήση οργανικών λιπασμάτων βιολογικής προέλευσης και εναλλακτικών λύσεων αντί των παραδοσιακών ορυκτών προϊόντων. Άλλες οδοί περιλαμβάνουν βιομάζα φυκιών, άλλα ενισχυτικά εδάφους, μικροβιακά διαλύματα, βιοδιεγέρτες και ανάκτηση αζώτου και φωσφόρου από τη λυματολάσπη.
Στο πλαίσιο της επικείμενης αναθεώρησης του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ΣΕΔΕ), και χωρίς να το προδικάζουμε, θα εξετάσουμε επιλογές για να διασφαλίσουμε ότι οποιαδήποτε πρόσθετη ευελιξία για τη βιομηχανία λιπασμάτων συνοδεύεται από την ευθύνη για την απαλλαγή της παραγωγής από τις ανθρακούχες εκπομπές, με την ευθύνη να διασφαλιστεί η αυξημένη παραγωγή βιολογικών και κυκλικών λιπασμάτων και να διασφαλιστεί η διαθεσιμότητα και η οικονομική προσιτότητα των εγχώριων λιπασμάτων στην Ευρώπη. Αυτό θα διασφαλίσει τη διαθεσιμότητα και την οικονομική προσιτότητα των λιπασμάτων για τους γεωργούς, την υιοθέτηση ευρωπαϊκών προϊόντων λίπανσης και, ως εκ τούτου, θα ωφελήσει τελικά την εγχώρια βιομηχανία.
Η Επιτροπή θα εξετάσει επίσης τον τρόπο παροχής των κατάλληλων κινήτρων για την ανθρακοδεσμευτική γεωργία και τις απορροφήσεις άνθρακα, συνδυάζοντας τις δυνάμεις μεταξύ ιδιωτικών και δημόσιων εσόδων (κράτη μέλη, κοινή γεωργική πολιτική (ΚΓΠ), Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας και έσοδα από το ΣΕΔΕ).
Ταυτόχρονα, η Επιτροπή θα μειώσει την περιττή γραφειοκρατία και τους φραγμούς της αγοράς και θα προτείνει νέα μέτρα για την αύξηση της ζήτησης για βιώσιμα εγχώρια λιπάσματα. Αυτό θα βελτιώσει τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς, μεταξύ άλλων και για τα ορυκτά προϊόντα.
Για τον περαιτέρω εξορθολογισμό των πρακτικών κυκλικής οικονομίας, η Επιτροπή θα αξιολογήσει μέτρα στο πλαίσιο της αξιολόγησης της οδηγίας-πλαισίου για τα απόβλητα με σκοπό την απλούστευση της διαχείρισης ζωικών και άλλων υποπροϊόντων.
Η Επιτροπή θα διασφαλίσει επίσης ότι ο τομέας των λιπασμάτων δεν υστερεί σε σχέση με άλλους τομείς όσον αφορά την πρόσβαση σε χρηματοδότηση για την πράσινη καινοτομία και τον εκσυγχρονισμό. Τα υφιστάμενα ταμεία, ιδίως τα ταμεία συνοχής, θα κινητοποιηθούν για τη στήριξη επενδύσεων στην παραγωγή βιοαερίου και βιομεθανίου και σε υποδομές λυμάτων που μπορούν να κλιμακώσουν την αξιοποίηση της ιλύος και την ανάκτηση θρεπτικών ουσιών.
Ενίσχυση της διαφάνειας, της ετοιμότητας της αγοράς και ενίσχυση του διαλόγου μεταξύ των ενδιαφερόμενων μερών
Η εύρυθμη λειτουργία της αγοράς λιπασμάτων απαιτεί μεγαλύτερη διαφάνεια και διαρθρωμένο διάλογο μεταξύ των υπευθύνων χάραξης πολιτικής και των φορέων σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θα δρομολογήσει μια εταιρική σχέση της ΕΕ για την αξιακή αλυσίδα των λιπασμάτων, στην οποία θα συμμετέχουν οι παραγωγοί λιπασμάτων, οι γεωργοί και τα κράτη μέλη για να καθορίσουν μια κοινή πορεία για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων και τη διασφάλιση της συνεχούς επισιτιστικής ασφάλειας σε προσιτές τιμές σε ολόκληρη την ΕΕ. Στο πλαίσιο αυτής της εταιρικής σχέσης, θα διοργανωθεί ένας πρώτος διάλογος πολιτικής τους επόμενους μήνες με όλους τους παράγοντες της αλυσίδας για την εξεύρεση λύσεων για τις προκλήσεις στον εφοδιασμό, την παραγωγή, την εμπορία και τη χρήση λιπασμάτων. Τα αποτελέσματα θα χρησιμεύσουν ως βάση για την εξεύρεση βιώσιμων λύσεων τόσο για τους αγρότες όσο και για τη βιομηχανία.
Επιπλέον, η Επιτροπή θα ενισχύσει τις ικανότητες παρακολούθησης της αγοράς και έγκαιρης προειδοποίησης και θα προτείνει ένα αναλογικό πλαίσιο για τη διασφάλιση της διαθεσιμότητας τακτικών επικαιροποιημένων δεδομένων για τα λιπάσματα στην ΕΕ. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή θα εκπονήσει έκθεση στην οποία θα αξιολογείται ο τρόπος με τον οποίο το κόστος που σχετίζεται με τον μηχανισμό συνοριακής προσαρμογής άνθρακα (CBAM) και το σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών (ΣΕΔΕ) μετακυλίεται στις τιμές των λιπασμάτων που καταβάλλουν οι γεωργοί και, τελικά, στις τιμές των τροφίμων. Το Παρατηρητήριο της Αγοράς Λιπασμάτων θα συνεχίσει να λειτουργεί ως η κεντρική πλατφόρμα για την πληροφόρηση της αγοράς. Θα ενισχυθεί επίσης με τη βελτίωση της συλλογής δεδομένων σχετικά με τη λειτουργία της αγοράς, τις τιμές και τα αποθέματα.
Για την ενίσχυση της ετοιμότητας, η Επιτροπή θα αξιολογήσει τη δημιουργία αποθεμάτων και άλλες επιλογές για την εξασφάλιση βασικών λιπασμάτων και εισροών. Αυτό θα μπορούσε να περιλαμβάνει εποχιακά ή ελάχιστα αποθέματα και, κατά περίπτωση, κοινές προμήθειες ή άλλα μέσα για την αύξηση της ανθεκτικότητας σε εξωτερικούς κλυδωνισμούς και τον μετριασμό της αστάθειας των τιμών.
Η ΕΕ θα συνεχίσει να συμμετέχει σε πλαίσια διεθνούς συνεργασίας και με υποψήφιες, γειτονικές χώρες και χώρες εταίρους παγκοσμίως για τη διασφάλιση της διαφάνειας, την προώθηση της διαφοροποίησης του εφοδιασμού λιπασμάτων και εισροών και τη διερεύνηση επενδυτικών επιλογών στις χώρες αυτές μέσω αμοιβαία επωφελών εταιρικών σχέσεων.
Ιστορικό
Τα λιπάσματα είναι απαραίτητα για τη γεωργική παραγωγικότητα, τη βιωσιμότητα των γεωργικών εκμεταλλεύσεων και την επισιτιστική ασφάλεια και αντιπροσωπεύουν σημαντικό μερίδιο του κόστους παραγωγής για τους γεωργούς. Οι γεωπολιτικοί κλυδωνισμοί και οι διαταραχές του εφοδιασμού έχουν οδηγήσει τις τιμές των λιπασμάτων σε απότομη άνοδο, ασκώντας αυξανόμενη πίεση στους γεωργούς σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Η αύξηση του κόστους των λιπασμάτων κινδυνεύει να αναγκάσει τους γεωργούς να μειώσουν τα ποσοστά εφαρμογής ή να περιορίσουν τις καλλιεργούμενες εκτάσεις, απειλώντας τις αποδόσεις των καλλιεργειών, την παραγωγή τροφίμων και την ανθεκτικότητα του αγροδιατροφικού τομέα της ΕΕ.
Καθώς πλησιάζει η επόμενη περίοδος σποράς, οι αγρότες χρειάζονται αξιόπιστη πρόσβαση σε επαρκείς ποσότητες οικονομικά προσιτών λιπασμάτων. Ταυτόχρονα, η Ευρώπη πρέπει να ενισχύσει μια πιο ανθεκτική, ανταγωνιστική και κυκλική εγχώρια βιομηχανία λιπασμάτων για τη μείωση των στρατηγικών εξαρτήσεων και την καλύτερη αντοχή σε μελλοντικούς κλυδωνισμούς.
Στο πλαίσιο της συνεχιζόμενης ανταπόκρισής της στην κατάσταση, η Επιτροπή έχει ήδη λάβει αρκετά μέτρα. Εισήχθη εξαίρεση από τους συνήθεις κανόνες υπολογισμού, προκειμένου να μειωθεί ο αντίκτυπος του ΜΣΠΑ στα λιπάσματα, καθιστώντας τα το μόνο εμπόρευμα που επωφελείται από την εν λόγω εξαίρεση (χρήση προσαύξησης 1 % αντί 10 % με σταδιακή αύξηση στο 30 % για όλους τους άλλους τομείς).
Τον Φεβρουάριο του 2026 η Επιτροπή πρότεινε επίσης προσωρινές δασμολογικές ποσοστώσεις δασμολογικής ατέλειας για διάφορα βασικά αζωτούχα λιπάσματα και εισροές για την παραγωγή τους (αμμωνία, ουρία). Τον Απρίλιο του 2026 η Επιτροπή ενέκρινε προσωρινό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων για τη στήριξη τομέων που πλήττονται από την κρίση στη Μέση Ανατολή, συμπεριλαμβανομένης της γεωργίας. Τον Απρίλιο η Επιτροπή συγκάλεσε επίσης διάλογο υψηλού επιπέδου με τα ενδιαφερόμενα μέρη για να συμβάλει στη διαμόρφωση του σχεδίου δράσης για τα λιπάσματα και στον προσδιορισμό μέτρων για την ενίσχυση της βιωσιμότητας, της ανταγωνιστικότητας και της ανθεκτικότητας του συστήματος λιπασμάτων της ΕΕ.
