Η ΕΟΚΕ ζητά ισχυρότερους συνεταιρισμούς, πιο δίκαιη ΚΑΠ και ουσιαστική στήριξη της υπαίθρου.
Η μετάβαση της ευρωπαϊκής γεωργίας σε ένα πιο βιώσιμο, ανθεκτικό και κοινωνικά δίκαιο μοντέλο φαίνεται να περνά πλέον μέσα από δύο βασικούς άξονες: την κυκλική οικονομία και την ενίσχυση της κοινωνικής διάστασης της ΚΑΠ.
Οι πρόσφατες παρεμβάσεις της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής (ΕΟΚΕ) αναδεικνύουν ότι το μέλλον του πρωτογενούς τομέα δεν εξαρτάται μόνο από τις οικονομικές ενισχύσεις, αλλά και από την ικανότητα της Ευρώπης να διαμορφώσει ένα νέο παραγωγικό πρότυπο με επίκεντρο τον άνθρωπο, τους συνεταιρισμούς και τις τοπικές κοινωνίες.
Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερη σημασία αποκτά η νέα «Πράξη για την Κυκλική Οικονομία», η οποία συζητήθηκε στην ΕΟΚΕ έπειτα από αίτημα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η πρωτοβουλία στοχεύει στη βελτίωση της διαχείρισης των φυσικών πόρων, στη μείωση των αποβλήτων, στην ανακατασκευή προϊόντων και στην αξιοποίηση δευτερογενών πρώτων υλών υψηλής ποιότητας. Η στρατηγική αυτή συνδέεται άμεσα με τη μείωση της εξάρτησης της Ευρώπης από εισαγόμενες πρώτες ύλες και με την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η ΕΟΚΕ τοποθετεί τους συνεταιρισμούς και τις αγροτικές περιοχές στο επίκεντρο της κυκλικής μετάβασης. Σύμφωνα με τη γνωμοδότηση, οι συνεταιριστικές οργανώσεις μπορούν να λειτουργήσουν ως βασικοί πυλώνες ανάπτυξης κυκλικών αλυσίδων αξίας, αξιοποιώντας υποπροϊόντα, επενδύοντας στη βιοοικονομία και αναπτύσσοντας τοπικά οικοσυστήματα συνεργασίας.
Η συζήτηση αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα σε μια περίοδο κατά την οποία η ΚΑΠ 2023-2027 δέχεται έντονη κριτική για τις κοινωνικές ανισότητες που εξακολουθούν να υφίστανται στον αγροτικό χώρο. Η αξιολόγηση της ΕΟΚΕ για την εφαρμογή της νέας ΚΑΠ επισημαίνει ότι, παρά τη σημαντική συμβολή των άμεσων ενισχύσεων στη στήριξη των αγροτικών εισοδημάτων, οι μεγάλες εκμεταλλεύσεις εξακολουθούν να ευνοούνται περισσότερο σε σχέση με τις μικρότερες και περιφερειακές μονάδες.
Παράλληλα, οι γεωργοί συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν έντονες πιέσεις από την αστάθεια των τιμών, τη γραφειοκρατία και τις ανισορροπίες στην αλυσίδα τροφίμων, όπου οι μεγάλοι έμποροι και οι μεταποιητές εξακολουθούν να διαθέτουν ισχυρότερη διαπραγματευτική θέση. Η κατάσταση αυτή δημιουργεί πρόσθετη ανασφάλεια, ιδιαίτερα για τους μικρούς παραγωγούς και τις οικογενειακές εκμεταλλεύσεις.
Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα αφορά τη δημογραφική ανανέωση της υπαίθρου. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι οι δυσκολίες πρόσβασης στη γη, τα περιορισμένα χρηματοδοτικά εργαλεία και τα ασταθή εισοδήματα αποτρέπουν τους νέους από την είσοδο στον πρωτογενή τομέα. Ταυτόχρονα, ζητείται μεγαλύτερη αναγνώριση του ρόλου των γυναικών στη γεωργία, καθώς η συμβολή τους παραμένει συχνά αόρατη ή υποεκτιμημένη.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στην κοινωνική αιρεσιμότητα της ΚΑΠ, δηλαδή στη σύνδεση των ευρωπαϊκών ενισχύσεων με την τήρηση βασικών εργασιακών και κοινωνικών δικαιωμάτων. Αν και η πρωτοβουλία θεωρείται θετική, η εφαρμογή της χαρακτηρίζεται ακόμη περιορισμένη, κυρίως λόγω γραφειοκρατικών δυσκολιών και αδύναμων μηχανισμών ελέγχου.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η κυκλική οικονομία προβάλλει ως πιθανή απάντηση τόσο στις οικονομικές όσο και στις κοινωνικές προκλήσεις της ευρωπαϊκής γεωργίας. Η ανάπτυξη τοπικών συνεργασιών, η αξιοποίηση αγροτικών υπολειμμάτων, η παραγωγή ενέργειας από βιομάζα και η ενίσχυση συνεταιριστικών σχημάτων μπορούν να δημιουργήσουν νέες θέσεις εργασίας, πρόσθετο εισόδημα και μεγαλύτερη ανθεκτικότητα για τις αγροτικές περιοχές.
Η ΕΟΚΕ προτείνει, μάλιστα, τη λήψη συγκεκριμένων μέτρων για την επιτάχυνση της μετάβασης, όπως μειωμένους συντελεστές ΦΠΑ, φορολογικά κίνητρα και αξιοποίηση των δημόσιων συμβάσεων για την προώθηση κυκλικών προϊόντων και υπηρεσιών.
Το μεγάλο ζητούμενο πλέον για την Ευρώπη είναι αν θα καταφέρει να συνδέσει ουσιαστικά την πράσινη μετάβαση με την κοινωνική συνοχή. Για τον αγροτικό κόσμο, η επόμενη περίοδος δεν θα κριθεί μόνο από τα κονδύλια της ΚΑΠ, αλλά από το κατά πόσο οι πολιτικές της ΕΕ θα μπορέσουν να διασφαλίσουν αξιοπρεπές εισόδημα, βιώσιμη παραγωγή και πραγματικές προοπτικές ζωής στην ύπαιθρο.
