Το έργο BEATLES μετατρέπει τη γνώση για τη συμπεριφορά των αγροτών σε εργαλεία πολιτικής, με στόχο πιο ανθεκτικά και βιώσιμα αγροδιατροφικά συστήματα.
Έναν πιο πρακτικό δρόμο για τη μετάβαση της γεωργίας σε κλιματικά έξυπνα μοντέλα παραγωγής επιχειρεί να ανοίξει το χρηματοδοτούμενο από την Ευρωπαϊκή Ένωση έργο BEATLES, το οποίο υλοποιήθηκε την περίοδο 2022-2026 στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη». Στο επίκεντρο του έργου βρέθηκε ένα κρίσιμο ερώτημα: γιατί οι αγρότες και οι φορείς της αγροδιατροφικής αλυσίδας υιοθετούν ή δεν υιοθετούν πρακτικές που ενισχύουν την ανθεκτικότητα απέναντι στην κλιματική κρίση;
Το BEATLES προσέγγισε την Κλιματικά Έξυπνη Γεωργία όχι μόνο ως τεχνική ή περιβαλλοντική επιλογή, αλλά ως ζήτημα συμπεριφοράς, κινήτρων, θεσμικού πλαισίου και οικονομικής δυνατότητας. Μέσα από πέντε διαφορετικές περιπτώσεις χρήσης, που κάλυψαν γεωργικά συστήματα και αλυσίδες αξίας στην Ευρώπη, το έργο κατέγραψε τα εμπόδια, τα κίνητρα και τις προϋποθέσεις που επηρεάζουν τις αποφάσεις των παραγωγών. Τα ευρήματα αυτά μετατράπηκαν σε πρακτικές συστάσεις, εργαλεία πολιτικής και υλικό ανάπτυξης ικανοτήτων για δημόσιες αρχές, διαχειριστικές αρχές, συμβουλευτικούς φορείς και οργανισμούς που σχεδιάζουν ή εφαρμόζουν παρεμβάσεις στον αγροτικό τομέα.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στις πολιτικές που θα διαμορφωθούν μετά το 2027, στο πλαίσιο της νέας ΚΑΠ και της περιόδου προγραμματισμού 2028-2034. Το έργο ανέπτυξε 12 συστάσεις πολιτικής σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίες αποσκοπούν στη μετάβαση από τη γενική φιλοδοξία για «πράσινη» γεωργία στην πραγματική εφαρμογή στο χωράφι. Μεταξύ άλλων, οι συστάσεις εστιάζουν στη συνοχή των πολιτικών, στη δίκαιη στήριξη των πιο ευάλωτων παραγωγών και περιοχών, στην επαρκή χρηματοδότηση, στην απλούστευση των διαδικασιών, στην ενίσχυση των γεωργικών συμβουλών και στη χρήση της ψηφιοποίησης ως βασικής υποδομής για την Κλιματικά Έξυπνη Γεωργία.
Κεντρικό αποτέλεσμα του BEATLES είναι η δημιουργία μιας πρακτικής εργαλειοθήκης πολιτικής. Η εργαλειοθήκη αυτή λειτουργεί ως πλαίσιο υποστήριξης αποφάσεων για όσους σχεδιάζουν, υλοποιούν και αξιολογούν παρεμβάσεις ευθυγραμμισμένες με την ΚΑΠ. Περιλαμβάνει τρία βασικά εργαλεία: τη «Διάγνωση», που εξετάζει αν υπάρχουν οι αναγκαίες θεσμικές, οικονομικές και γνωσιακές προϋποθέσεις· τον «Σχεδιασμό», που βοηθά στη διαμόρφωση συνεκτικών παρεμβάσεων· και την «Παρακολούθηση», που υποστηρίζει τον καθορισμό δεικτών και την αποτίμηση των αποτελεσμάτων σε παραγωγικότητα, προσαρμογή, μετριασμό των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής και βιωσιμότητα.
Σημαντικό ρόλο στην πορεία του έργου είχε και η πολυπαραγοντική ομάδα εργασίας της ΕΕ, στην οποία συμμετείχαν 122 εμπειρογνώμονες από 21 κράτη μέλη. Στη διαδικασία έλαβαν μέρος υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής, ερευνητές, διαχειριστικές αρχές, συμβουλευτικοί οργανισμοί, εκπρόσωποι αγροτών, φορείς της κοινωνίας των πολιτών και παράγοντες της αγροδιατροφικής αλυσίδας. Μέσα από εργαστήρια, συνεδρίες πολιτικής και διαδικτυακή διαβούλευση με περισσότερους από 150 εμπειρογνώμονες, οι προτάσεις του έργου δοκιμάστηκαν, εμπλουτίστηκαν και συνδέθηκαν με τις πραγματικές ανάγκες της ευρωπαϊκής γεωργίας.
Το αποτύπωμα του BEATLES δεν περιορίζεται στη διάρκεια υλοποίησής του. Οι συστάσεις, τα ενημερωτικά δελτία, η διαδικτυακή σουίτα εργαλείων και το υλικό πολιτικής φιλοδοξούν να αποτελέσουν χρήσιμο οδηγό για τις επόμενες αποφάσεις της ΕΕ και των κρατών μελών. Η γεωργία καλείται να παραμείνει παραγωγική, ανταγωνιστική και ταυτόχρονα ανθεκτική στην κλιματική πίεση. Το έργο δείχνει ότι η επιτυχία δεν εξαρτάται μόνο από τους στόχους που τίθενται, αλλά και από το αν οι πολιτικές μπορούν να εφαρμοστούν στην πράξη, με δίκαιο, κατανοητό και αποτελεσματικό τρόπο.
