Η ορθή διατροφή των προβατίνων δεν είναι μια «συνταγή» που εφαρμόζεται ίδια σε όλα τα κοπάδια. Για να έχει πραγματικά αποτέλεσμα, πρέπει να στηρίζεται σε πολύ μεγάλο βαθμό στην εμπειρία του κτηνοτρόφου.
Εκείνος είναι που γνωρίζει καλύτερα τα ζώα του και τις δυνατότητες παραγωγής τους, μπορεί να αξιολογήσει ρεαλιστικά τους βοσκότοπους που διαθέτει και την εποχική παραγωγή τους και, το σημαντικότερο, μπορεί να κρίνει σωστά τη σωματική κατάσταση των προβατίνων, ώστε να μην υπάρχουν ποτέ ζώα υπερβολικά αδύνατα ή πολύ παχιά. Η ισορροπημένη σωματική κατάσταση είναι κλειδί, γιατί συνδέεται άμεσα με τη γονιμότητα, την υγεία, τον τοκετό και τη γαλακτοπαραγωγή.
Παράλληλα, είναι απαραίτητο να γίνει κατανοητό ότι σχεδόν ποτέ δεν είναι δυνατόν να καλυφθούν οι ανάγκες των προβατίνων, όταν ο κτηνοτρόφος χρησιμοποιεί ως συμπλήρωμα των χονδροειδών ζωοτροφών μόνο έναν καρπό ή σπέρμα, όπως για παράδειγμα μόνο καλαμπόκι ή μόνο βαμβακόσπορο. Οι ανάγκες των ζώων δεν αφορούν μόνο την ενέργεια, αλλά και την πρωτεΐνη, τις βιταμίνες, τα ιχνοστοιχεία και τη σωστή ισορροπία μεταξύ τους. Γι’ αυτό απαιτείται μίγμα συμπυκνωμένων τροφών που να είναι πλήρες και ισόρροπο. Εξίσου θεμελιώδες είναι ότι πρέπει πάντοτε να εξασφαλίζεται χονδροειδής τροφή για τα ζώα, είτε μέσω βοσκής είτε μέσω οποιουδήποτε καλού σανού. Χωρίς σταθερή βάση χονδροειδών, καμία συμπληρωματική διατροφή δεν μπορεί να λειτουργήσει σωστά.
Οι ανάγκες των προβατίνων διαφοροποιούνται έντονα μέσα στον παραγωγικό κύκλο, με τρία στάδια να ξεχωρίζουν: η περίοδος οχειών, η κυοφορία και η γαλακτοπαραγωγή. Στην περίοδο των οχειών (μαρκάλου), η οποία συνήθως συμπίπτει με το τελευταίο στάδιο της γαλακτοπαραγωγής, οι προβατίνες συχνά χάνουν σωματικό βάρος καθώς πλησιάζει το τέλος της γαλακτικής περιόδου. Για να ενισχυθεί η αναπαραγωγική απόδοση, συνιστάται περίπου δύο εβδομάδες πριν από την οχεία να χορηγείται συμπληρωματική τροφή, κατά προτίμηση ένα ισορροπημένο μίγμα συμπυκνωμένων τροφών, σε ποσότητα περίπου 600 γραμμαρίων ανά ημέρα. Ωστόσο, χρειάζεται διαρκής προσοχή ώστε να μην υπερπαχυνθούν οι προβατίνες, γιατί η υπερβολική πάχυνση έχει αρνητικά αποτελέσματα στη γονιμότητα.
Η κυοφορία αποτελεί το πιο απαιτητικό στάδιο σε ό,τι αφορά τις ισορροπίες της διατροφής. Από νωρίς, οι ανάγκες σε νερό αυξάνονται θεαματικά: έως τον τέταρτο μήνα της εγκυμοσύνης, οι προβατίνες χρειάζονται περίπου τέσσερις φορές περισσότερο νερό σε σχέση με πριν. Καθώς πλησιάζει ο τοκετός, το βάρος πέφτει κυρίως στις τελευταίες 5 - 6 εβδομάδες, όπου συντελείται περίπου το 70% της ανάπτυξης των αγέννητων αρνιών. Στο διάστημα αυτό, η τροφή πρέπει να περιέχει αρκετή ενέργεια και να είναι θρεπτικά ισορροπημένη, ώστε να υποστηρίζει σωστά την ανάπτυξη του εμβρύου.
Ιδιαίτερα τον τελευταίο μήνα της κύησης, το έμβρυο γίνεται τόσο μεγάλο που καταλαμβάνει μεγάλο μέρος του διαθέσιμου χώρου, μειώνοντας πρακτικά τη δυνατότητα της προβατίνας να καταναλώσει και να χωνέψει μεγάλες ποσότητες τροφής. Αυτό σημαίνει ότι το σιτηρέσιο πρέπει να είναι πιο «πυκνό» σε θρεπτικά συστατικά: πλούσιο σε πρωτεΐνες και ενέργεια. Αν δεν λαμβάνονται επαρκείς ποσότητες πρωτεΐνης και ενέργειας, οι προβατίνες αναγκάζονται να χρησιμοποιήσουν υπερβολικά αποθηκευμένο λίπος, κάτι που μπορεί να προκαλέσει τοξαιμία. Επιπλέον, η περιορισμένη συμπλήρωση ενέργειας μπορεί να οδηγήσει σε υπογλυκαιμία, μια κατάσταση που μπορεί να μιμείται τα συμπτώματα της τοξαιμίας και απαιτεί άμεση προσοχή.
Σε αυτό το πλαίσιο, ένα πλήρες και ισορροπημένο μίγμα σε μορφή pellets, όπως το Π-200, σε συνδυασμό με χορήγηση σανού, μπορεί να δώσει άριστα αποτελέσματα, καθώς παρέχει ενέργεια μαζί με τις απαραίτητες βιταμίνες και ιχνοστοιχεία. Κρίσιμο όμως δεν είναι μόνο τι χορηγούμε, αλλά και πώς: το μίγμα και ο σανός πρέπει να δίνονται τακτικά και σταθερά, ώστε να αποφεύγονται απότομες μεταβολές που αυξάνουν τον κίνδυνο εκδήλωσης ασθένειας ή εντεροτοξαιμίας λόγω ασταθούς διατροφής. Μια ενδεικτικά καλή ποσότητα για αυτό το στάδιο είναι περίπου μισό κιλό ισορροπημένο μίγμα την ημέρα (και περισσότερο για μεγαλύτερες προβατίνες), πάντα μαζί με σταθερή πρόσβαση σε χονδροειδή τροφή.
Κατά την κυοφορία, η παρατήρηση των ζώων είναι απαραίτητη. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται οι εξασθενημένες προβατίνες που απομακρύνονται από την τροφή ή στέκονται σαν ζαλισμένες. Επίσης, η έλλειψη άσκησης συμβάλλει στην εκδήλωση πολλών προβλημάτων. Όταν οι συνθήκες δεν ευνοούν την κίνηση, μπορεί να επιβληθεί άσκηση με απλό τρόπο: σκορπίζοντας το σανό σε διάφορα καθαρά σημεία του βοσκότοπου μία φορά την ημέρα, ώστε οι προβατίνες να αναγκάζονται να σηκωθούν και να περπατήσουν.
Η σημασία της σωστής σίτισης στο τελευταίο στάδιο της εγκυμοσύνης δεν χωρά αμφιβολία. Η ανεπαρκής σίτιση στις τελευταίες τέσσερις εβδομάδες (ή πέντε έως έξι για προβατίνες με δίδυμα) μπορεί να οδηγήσει σε αρνιά με μικρό βάρος, με περιορισμένα αποθέματα λίπους, κάτι που αυξάνει τους θανάτους από ψύχος και έκθεση. Μπορεί επίσης να προκαλέσει μικρότερη εριοπαραγωγή όταν αυτά τα αρνιά ενηλικιωθούν, αυξημένες πιθανότητες τοξαιμίας στην εγκυμοσύνη, μικρότερη περίοδο κύησης και ορισμένους πρόωρους τοκετούς. Τέλος, συχνά παρατηρείται καθυστέρηση στην έναρξη της παραγωγής γάλακτος, η οποία επιπλέον είναι μειωμένη. Από την άλλη πλευρά, και η υπερβολική σίτιση έχει κινδύνους: μπορεί να προκαλέσει υπερβολική ανάπτυξη των αρνιών και να κάνει την προβατίνα υπέρβαρη, αυξάνοντας σημαντικά τα προβλήματα στον τοκετό.
Μετά τον τοκετό, στο στάδιο της γαλακτοπαραγωγής, οι ανάγκες αλλάζουν ξανά. Το πρώτο στάδιο της γαλακτοπαραγωγής συχνά συμπίπτει με χειμερινούς μήνες, όπου τα ζώα είτε δεν έχουν καθόλου βοσκή είτε έχουν περιορισμένη. Όταν δεν υπάρχει βοσκή, είναι απαραίτητο να χορηγείται σανός και ισορροπημένο μίγμα γαλακτοπαραγωγής, σε ποσότητα που μπορεί να υπολογιστεί περίπου στα 600 γραμμάρια ανά κιλό παραγόμενου γάλακτος. Γενικότερα, η διατροφή πρέπει να περιλαμβάνει αναλογικά βοσκή και/ή σανό και οπωσδήποτε ένα καλό, ισορροπημένο μίγμα γαλακτοπαραγωγής, ώστε να καλύπτονται οι ανάγκες σε ενέργεια, πρωτεΐνη και μικροθρεπτικά συστατικά. Αν οι προβατίνες είναι υψιπαραγωγικές, τότε χρειάζεται επιπλέον μίγμα γαλακτοπαραγωγής ανάλογα με την επιπλέον ποσότητα γάλακτος που μπορούν να παράγουν, με έναν πρακτικό κανόνα να είναι ότι για κάθε κιλό γάλακτος αντιστοιχούν περίπου 500 γραμμάρια ισορροπημένου μίγματος.
Συνολικά, η επιτυχία στη διατροφή των προβατίνων βασίζεται σε τρία πράγματα: σταθερή βάση χονδροειδών, ισορροπημένο συμπλήρωμα (όχι «μονοφαγία» ενός καρπού) και συνεχή παρατήρηση της σωματικής κατάστασης σε κάθε στάδιο του κύκλου. Όταν αυτά τηρούνται με συνέπεια, μειώνονται οι μεταβολικές διαταραχές, βελτιώνεται η γονιμότητα και ο τοκετός, αυξάνεται η επιβίωση των αρνιών και υποστηρίζεται η υψηλή και σταθερή γαλακτοπαραγωγή.
