Η ευζωία των εκτρεφόμενων παραγωγικών ζώων δεν είναι μια αφηρημένη έννοια «καλής πρακτικής» ούτε αποκλειστικά θέμα φιλοζωικής ευαισθησίας.
Είναι, ταυτόχρονα, ηθική υποχρέωση του κτηνοτρόφου, βασική προϋπόθεση για την υγεία και την παραγωγικότητα της εκμετάλλευσης και –κυρίως– νομική υποχρέωση που απορρέει από το εθνικό και το ενωσιακό πλαίσιο.
Με απλά λόγια: όπου δεν υπάρχει ευζωία, συνήθως δεν υπάρχει ούτε σταθερή απόδοση, ούτε ποιότητα προϊόντος, ούτε ασφάλεια εισοδήματος. Και, επιπλέον, υπάρχουν κίνδυνοι: από διοικητικές κυρώσεις και πρόστιμα έως καταλογισμούς στο πλαίσιο της πολλαπλής συμμόρφωσης και απώλεια επιδοτήσεων.
Η υπενθύμιση αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα σε μια περίοδο που η κτηνοτροφία πιέζεται από το αυξημένο κόστος, τις κλιματικές μεταβολές και τις απαιτήσεις της αγοράς. Οι κανόνες ευζωίας, όπως καταγράφονται στην ισχύουσα νομοθεσία, δεν στοχεύουν να «τιμωρήσουν» την παραγωγή. Στοχεύουν να εξασφαλίσουν ότι τα ζώα ζουν σε συνθήκες που δεν τα οδηγούν σε περιττή ταλαιπωρία, τραυματισμούς και ασθένειες – παράγοντες που καταλήγουν σε απώλειες για την ίδια την εκμετάλλευση.
Από το «ηθικό» στο «πρακτικό»: γιατί συμφέρει
Η καλή διαβίωση συνδέεται άμεσα με την ανθεκτικότητα του κοπαδιού. Ένα ζώο που τρέφεται σωστά, έχει πρόσβαση σε καθαρό νερό, μπορεί να κινηθεί φυσιολογικά και δεν ζει σε χώρους με κακό αερισμό, ακραίες θερμοκρασίες ή υψηλή υγρασία, είναι λιγότερο επιρρεπές σε λοιμώξεις και τραυματισμούς. Αυτό σημαίνει λιγότερες κτηνιατρικές δαπάνες, μικρότερες απώλειες από θανάτους, καλύτερη παραγωγικότητα και πιο ομαλή λειτουργία της μονάδας.
Ταυτόχρονα, η νομοθεσία είναι σαφής: ο κτηνοτρόφος που δεν πληροί βασικούς κανόνες ευζωίας, εκτός από τη δικαιοσύνη και την κοινωνική κατακραυγή που μπορεί να αντιμετωπίσει, κινδυνεύει με υψηλά πρόστιμα και με περικοπές ή απώλεια ενισχύσεων. Άρα, η ευζωία δεν είναι «κόστος» μόνο. Είναι και διαχείριση ρίσκου.
Το ανθρώπινο στοιχείο: επαρκές και κατάλληλο προσωπικό
Η αλυσίδα ξεκινά από εκείνους που φροντίζουν τα ζώα. Η φροντίδα πρέπει να ανατίθεται σε επαρκή αριθμό προσώπων με κατάλληλες ικανότητες, γνώσεις και επαγγελματικά προσόντα. Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι δεν αρκεί «να υπάρχει κάποιος στο στάβλο». Χρειάζεται άνθρωπος που ξέρει να αναγνωρίζει έγκαιρα σημάδια ασθένειας ή στρες, να χειρίζεται σωστά τον εξοπλισμό, να ακολουθεί διαδικασίες και να καταγράφει όσα απαιτούνται.
Καθημερινή επιθεώρηση και άμεση φροντίδα
Για τα ζώα που ζουν περιορισμένα σε συστήματα εκτροφής, όπου η καλή τους διαβίωση εξαρτάται από τη συχνή ανθρώπινη προσοχή, η επιθεώρηση πρέπει να γίνεται τουλάχιστον μία φορά την ημέρα. Σε άλλα συστήματα, οι επιθεωρήσεις πρέπει να είναι αρκετά συχνές ώστε να αποφεύγεται κάθε ταλαιπωρία. Ο κρίσιμος κανόνας εδώ είναι η έγκαιρη παρέμβαση: ζώο που φαίνεται ασθενές ή τραυματισμένο πρέπει να λαμβάνει χωρίς καθυστέρηση την κατάλληλη φροντίδα. Αν δεν ανταποκρίνεται, ζητείται το συντομότερο δυνατό η γνώμη κτηνιάτρου. Και όταν χρειάζεται, το ζώο απομονώνεται σε κατάλληλο χώρο, με στεγνή και αναπαυτική στρωμνή.
Όμως η επιθεώρηση δεν γίνεται «στα τυφλά». Η ύπαρξη κατάλληλου φωτισμού –σταθερού ή φορητού– είναι απαραίτητη ώστε τα ζώα να μπορούν να ελέγχονται διεξοδικά ανά πάσα στιγμή.
Μητρώα: η «μνήμη» της μονάδας και η βάση των ελέγχων
Ένα συχνό σημείο αδυναμίας στις εκμεταλλεύσεις είναι η τεκμηρίωση. Η νομοθεσία απαιτεί ο κύριος ή κάτοχος των ζώων να τηρεί μητρώο στο οποίο αναφέρεται κάθε ιατρική αγωγή, καθώς και ο αριθμός των θανάτων που διαπιστώνονται σε κάθε επιθεώρηση. Τα μητρώα αυτά πρέπει να διατηρούνται τουλάχιστον τρία έτη και να τίθενται στη διάθεση της αρμόδιας αρχής κατά τη διάρκεια επιθεωρήσεων ή όποτε ζητηθούν. Πέρα από την υποχρέωση, τα μητρώα είναι εργαλείο: δείχνουν τάσεις ασθενειών, βοηθούν στον προγραμματισμό, τεκμηριώνουν αποφάσεις και προστατεύουν τη μονάδα σε ελέγχους.
Ελευθερία κίνησης και κατάλληλοι χώροι
Η ελευθερία κίνησης που χρειάζεται κάθε ζώο δεν πρέπει να παρεμποδίζεται με τρόπο που προκαλεί περιττή ταλαιπωρία ή τραυματισμό. Όταν ένα ζώο είναι συνεχώς ή συνήθως προσδεδεμένο, αλυσοδεμένο ή περιορισμένο, πρέπει να διαθέτει τον απαιτούμενο χώρο για τις φυσιολογικές ανάγκες και τη συμπεριφορά του.
Εξίσου κρίσιμες είναι οι προδιαγραφές των κτιρίων και των χώρων σταβλισμού: τα υλικά κατασκευής, ιδίως όπου τα ζώα έρχονται σε επαφή, δεν πρέπει να είναι επιβλαβή και πρέπει να καθαρίζονται και να απολυμαίνονται σχολαστικά. Οι χώροι και τα σημεία πρόσδεσης πρέπει να συντηρούνται έτσι ώστε να μην υπάρχουν αιχμές ή προεξοχές που μπορούν να τραυματίσουν τα ζώα. Και οι περιβαλλοντικές συνθήκες –κυκλοφορία αέρα, κονιορτός, θερμοκρασία, υγρασία, συγκεντρώσεις αερίων– οφείλουν να παραμένουν σε επίπεδα που δεν βλάπτουν.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και ο φωτισμός εντός κτιρίων: τα ζώα δεν πρέπει να παραμένουν ούτε σε συνεχές σκοτάδι ούτε να εκτίθενται χωρίς κατάλληλη διακοπή σε τεχνητό φωτισμό. Όταν ο φυσικός φωτισμός δεν επαρκεί, προβλέπεται κατάλληλος τεχνητός.
Εκτός κτιρίων: προστασία από καιρό, θηρευτές και κινδύνους
Για τα ζώα που δεν εκτρέφονται εντός κτιρίων, η υποχρέωση είναι σαφής: στον βαθμό που είναι αναγκαίο και δυνατό, πρέπει να προστατεύονται από δυσμενείς καιρικές συνθήκες, θηρευτές και κινδύνους για την υγεία τους. Η προστασία αυτή δεν είναι «πολυτέλεια», είναι μέτρο πρόληψης απωλειών.
Εξοπλισμός, σίτιση και νερό: οι καθημερινές λεπτομέρειες που κάνουν τη διαφορά
Κάθε αυτόματος ή μηχανικός εξοπλισμός που είναι αναγκαίος για την υγεία και την καλή διαβίωση των ζώων πρέπει να επιθεωρείται τουλάχιστον μία φορά την ημέρα. Οι βλάβες αποκαθίστανται άμεσα ή λαμβάνονται μέτρα προστασίας. Ειδικά όταν η ευζωία εξαρτάται από τεχνητό εξαερισμό, απαιτείται εφεδρικό σύστημα επαρκούς ανανέωσης του αέρα, σύστημα συναγερμού για βλάβες και τακτικός έλεγχος του συναγερμού.
Στο κομμάτι της σίτισης και της ενυδάτωσης, τα ζώα πρέπει να λαμβάνουν υγιεινή τροφή, κατάλληλη για την ηλικία και το είδος τους, σε επαρκείς ποσότητες, χωρίς χορήγηση τροφών ή υγρών με τρόπο που προκαλεί περιττή ταλαιπωρία ή βλάβη. Όλα τα ζώα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε τροφή κατά διαστήματα ανάλογα με τις ανάγκες τους και πρόσβαση σε νερό κατάλληλης ποσότητας και ποιότητας (ή εναλλακτικά να καλύπτουν τις ανάγκες τους σε υγρά με άλλους τρόπους). Οι εγκαταστάσεις σίτισης και ποτίσματος πρέπει να σχεδιάζονται και να τοποθετούνται ώστε να περιορίζονται οι κίνδυνοι μόλυνσης και οι αρνητικές συνέπειες από ανταγωνισμό.
Μέθοδοι εκτροφής: όρια και απαγορεύσεις
Μέχρι να θεσπιστούν ειδικές διατάξεις για τους ακρωτηριασμούς, εφαρμόζεται η σχετική εσωτερική νομοθεσία, με τις ειδικότερες προβλέψεις που ήδη ισχύουν για ορισμένα είδη. Παράλληλα, δεν πρέπει να εφαρμόζονται φυσικές ή τεχνητές μέθοδοι εκτροφής που προκαλούν ή ενδέχεται να προκαλέσουν ταλαιπωρία ή βλάβη σε οποιοδήποτε ζώο. Επιτρέπονται μόνο όποιες παρεμβάσεις, υπό προϋποθέσεις, δεν είναι πιθανό να προκαλέσουν διαρκή βλάβη και προβλέπονται από το εσωτερικό πλαίσιο.
Τέλος, κανένα ζώο δεν πρέπει να περιορίζεται σε εκτροφείο, όταν, βάσει γονότυπου ή φαινότυπου, δεν μπορεί να αναμένεται ευλόγως ότι αυτό δεν θα έχει αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία ή στην καλή του διαβίωση.
Η ευζωία δεν είναι «παράρτημα» της παραγωγής. Είναι ο πυρήνας της. Οι κανόνες που προβλέπονται δεν αποτελούν μόνο νομικό καθήκον, αλλά και πρακτικό οδηγό για λιγότερες απώλειες, πιο υγιές ζωικό κεφάλαιο και μεγαλύτερη σταθερότητα στο εισόδημα. Σε ένα περιβάλλον με αυξημένους ελέγχους και ευαισθητοποιημένη κοινωνία, η συμμόρφωση δεν είναι απλώς σωστή επιλογή· είναι και η πιο ασφαλής επιλογή.
