Η Διεθνής Ημέρα Καθαρής Ενέργειας στις 26 Ιανουαρίου κηρύχθηκε από τη Γενική Συνέλευση ως έκκληση για την ευαισθητοποίηση και την κινητοποίηση της δράσης για μια δίκαιη και χωρίς αποκλεισμούς μετάβαση στην καθαρή ενέργεια προς όφελος των ανθρώπων και του πλανήτη.
Η ενέργεια βρίσκεται σήμερα στο επίκεντρο μιας διπλής πρόκλησης: από τη μία, να μη μείνει κανείς πίσω και από την άλλη, να προστατευθεί ο πλανήτης. Αν υπάρχει ένα πεδίο όπου αυτές οι δύο ανάγκες συναντιούνται, αυτό είναι η καθαρή ενέργεια. Η μετάβαση σε πιο καθαρές, προσιτές και αξιόπιστες πηγές δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντική επιλογή, αλλά και κοινωνική αναγκαιότητα, καθώς επηρεάζει άμεσα την καθημερινότητα, τις ευκαιρίες και την ασφάλεια εκατομμυρίων ανθρώπων.
Σε έναν κόσμο που παλεύει με την κλιματική αλλαγή, η καθαρή ενέργεια διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη μείωση των εκπομπών. Ταυτόχρονα, μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός ανάπτυξης για κοινότητες που στερούνται στοιχειωδών υποδομών ηλεκτροδότησης. Ωστόσο, ακόμη και σήμερα, 685 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν στο σκοτάδι και πάνω από το 80% αυτών βρίσκονται στην υποσαχάρια Αφρική. Πίσω από αυτόν τον αριθμό κρύβονται σχολεία χωρίς φωτισμό, κέντρα υγείας χωρίς αξιόπιστη τροφοδοσία, επιχειρήσεις που δεν μπορούν να λειτουργήσουν σταθερά και οικογένειες που περιορίζονται σε λύσεις υψηλού κόστους και χαμηλής ασφάλειας.
Η σύνδεση μεταξύ καθαρής ενέργειας, κοινωνικοοικονομικής ανάπτυξης και περιβαλλοντικής βιωσιμότητας είναι κρίσιμη για την αντιμετώπιση των προβλημάτων που πλήττουν τις πιο ευάλωτες κοινότητες παγκοσμίως. Όταν δεν υπάρχει πρόσβαση σε καθαρή και αξιόπιστη ενέργεια, η εκπαίδευση δυσκολεύει, η υγειονομική περίθαλψη υποβαθμίζεται και οι οικονομικές ευκαιρίες περιορίζονται δραματικά. Σε πολλές αναπτυσσόμενες περιοχές, η καθημερινότητα εξακολουθεί να βασίζεται σε ρυπογόνα ορυκτά καύσιμα, αναπαράγοντας έναν φαύλο κύκλο φτώχειας, ρύπανσης και ανισότητας.
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται μόνο στην ηλεκτροδότηση. Εάν συνεχιστούν οι σημερινές τάσεις, έως το 2030 περίπου 1,8 δισεκατομμύρια άνθρωποι θα εξακολουθούν να χρησιμοποιούν ανασφαλή, ανθυγιεινά και αναποτελεσματικά συστήματα μαγειρέματος, όπως η καύση ξύλου ή κοπριάς. Πρόκειται για πρακτικές που επιβαρύνουν την υγεία, αυξάνουν την ατμοσφαιρική ρύπανση σε εσωτερικούς χώρους και επιτείνουν την περιβαλλοντική υποβάθμιση. Παρότι η κατάσταση έχει γενικά βελτιωθεί τις τελευταίες δεκαετίες, τα πιο πρόσφατα στοιχεία δείχνουν ότι το 2022 ο αριθμός των ανθρώπων χωρίς πρόσβαση σε ηλεκτρική ενέργεια αυξήθηκε κατά 10 εκατομμύρια, καθώς η πληθυσμιακή αύξηση υπερκέρασε την πρόοδο στην ηλεκτροδότηση. Με άλλα λόγια, ο κόσμος δεν βρίσκεται σε τροχιά επίτευξης του Στόχου Βιώσιμης Ανάπτυξης 7, που προβλέπει καθολική πρόσβαση σε προσιτή, αξιόπιστη, βιώσιμη και σύγχρονη ενέργεια έως το 2030.
Την ίδια στιγμή, η υιοθέτηση καθαρής ενέργειας αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της κλιματικής λύσης. Ένα μεγάλο μέρος των αερίων του θερμοκηπίου που «σκεπάζουν» τη Γη και παγιδεύουν τη θερμότητα του ήλιου προέρχεται από την παραγωγή ενέργειας, δηλαδή από την καύση πετρελαίου, άνθρακα και φυσικού αερίου για την παραγωγή ηλεκτρισμού και θερμότητας.
Η επιστήμη είναι σαφής: για να περιορίσουμε την κλιματική αλλαγή, πρέπει να τερματίσουμε την εξάρτησή μας από τα ορυκτά καύσιμα και να επενδύσουμε σε εναλλακτικές πηγές που είναι καθαρές, προσβάσιμες, οικονομικά προσιτές, βιώσιμες και αξιόπιστες.
Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ηλιακή, αιολική, υδροηλεκτρική, γεωθερμική, αλλά και ενέργεια από απόβλητα) είναι διαθέσιμες σε αφθονία γύρω μας. Ανανεώνονται φυσικά και, σε σύγκριση με τα ορυκτά καύσιμα, εκπέμπουν ελάχιστα ή μηδενικά αέρια του θερμοκηπίου και ρύπους στην ατμόσφαιρα. Παράλληλα, η βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης είναι εξίσου καίρια: η χρήση λιγότερης ενέργειας για την ίδια απόδοση μέσω πιο αποδοτικών τεχνολογιών στις μεταφορές, στα κτίρια, στον φωτισμό και στις οικιακές συσκευές εξοικονομεί χρήματα, μειώνει το ανθρακικό αποτύπωμα και συμβάλλει στην καθολική πρόσβαση σε βιώσιμη ενέργεια.
Η σημασία αυτής της μετάβασης υπογραμμίζεται κάθε χρόνο στις 26 Ιανουαρίου, όταν γιορτάζεται η Διεθνής Ημέρα Καθαρής Ενέργειας. Η ημέρα καθιερώθηκε από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ (απόφαση A/77/327) ως έκκληση για ευαισθητοποίηση και κινητοποίηση υπέρ μιας δίκαιης και χωρίς αποκλεισμούς μετάβασης στην καθαρή ενέργεια, προς όφελος των ανθρώπων και του πλανήτη.
Δεν είναι τυχαίο ότι η ίδια ημερομηνία συνδέεται και με την ίδρυση του Διεθνούς Οργανισμού Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (IRENA), ενός διακυβερνητικού οργανισμού που ιδρύθηκε το 2009 για να στηρίξει τις χώρες στην ενεργειακή μετάβαση, να λειτουργήσει ως πλατφόρμα διεθνούς συνεργασίας και να παρέχει δεδομένα και αναλύσεις για τεχνολογίες, πολιτικές, χρηματοδότηση και επενδύσεις.
Η καθαρή ενέργεια δεν είναι απλώς μια τεχνολογική στροφή. Είναι μια επιλογή δικαιοσύνης και ανθεκτικότητας: για να φωτιστούν σπίτια και σχολεία, να λειτουργήσουν νοσοκομεία, να δημιουργηθούν ευκαιρίες, αλλά και για να μειωθούν οι εκπομπές που επιβαρύνουν το κοινό μας σπίτι. Η μετάβαση θα κριθεί από το αν θα είναι γρήγορη, αποτελεσματική και κυρίως δίκαιη.
