Σήμερα, 3,2 δισεκατομμύρια άνθρωποι ζουν σε γεωργικές περιοχές που αντιμετωπίζουν υψηλή ή πολύ υψηλή λειψυδρία, ή ακόμη και έλλειψη νερού. Από αυτούς, 1,2 δισεκατομμύρια κατοικούν σε περιοχές όπου οι περιορισμοί νερού είναι ιδιαίτερα αυστηροί.
Η αύξηση του πληθυσμού και η κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη εντείνουν τη λειψυδρία, καθώς αυξάνουν τη ζήτηση για έναν πολύτιμο φυσικό πόρο. Παράλληλα, σύμφωνα με τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας (FAO), οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής αναμένεται να επιδεινώσουν το πρόβλημα: οι βροχοπτώσεις γίνονται όλο και πιο αβέβαιες και ακανόνιστες, μειώνοντας τη σταθερότητα της διαθέσιμης ποσότητας νερού. Ως αποτέλεσμα, το ετήσιο ποσό των διαθέσιμων πόρων γλυκού νερού ανά άτομο έχει μειωθεί πάνω από 20% τις τελευταίες δύο δεκαετίες.
Καθώς πλησιάζουμε το 2030, οι πρώτες εκτιμήσεις για τον δείκτη SDG 6.4.2 (υδατική καταπόνηση), μαζί με τη συνεχιζόμενη λειψυδρία στη γεωργία που βασίζεται στη βροχή, δείχνουν ότι η βιώσιμη διαχείριση του νερού για όλους παραμένει μεγάλη πρόκληση. Το νερό συνδέεται άμεσα με πολλούς Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης, ιδιαίτερα με τον στόχο της μηδενικής πείνας. Επομένως, η αποτελεσματική διαχείριση των σπάνιων υδάτινων πόρων είναι καθοριστική για την επίτευξή τους.
Η επιτυχία είναι εφικτή, αλλά προϋποθέτει πιο παραγωγική και βιώσιμη χρήση του γλυκού νερού, καθώς και αξιοποίηση του βρόχινου νερού. Αυτό είναι κρίσιμο γιατί η γεωργία αποτελεί τον μεγαλύτερο χρήστη νερού παγκοσμίως, αντιπροσωπεύοντας πάνω από το 70% των συνολικών αναλήψεων.
Λύσεις για αποδοτική, δίκαιη και βιώσιμη χρήση του νερού στη γεωργία
Λογιστική και έλεγχος νερού (water accounting & auditing)
Η συστηματική καταγραφή και αξιολόγηση της χρήσης νερού —που συχνά απουσιάζει— πρέπει να αποτελεί τη βάση κάθε στρατηγικής αντιμετώπισης της λειψυδρίας, ιδιαίτερα στη γεωργία. Η λογιστική και ο έλεγχος στηρίζουν πιο ρεαλιστική, αποτελεσματική και δίκαιη κατανομή.
Καλύτερη αξιοποίηση όμβριων υδάτων και τεχνικές διατήρησης
Πολλοί παραγωγοί, συχνά μικρής κλίμακας, δραστηριοποιούνται σε 128 εκατ. εκτάρια καλλιεργήσιμης γης που πλήττεται από επαναλαμβανόμενη ξηρασία. Η συλλογή νερού και οι τεχνικές διατήρησης μπορούν να μειώσουν τις απώλειες και να σταθεροποιήσουν την παραγωγή.
Για τους κτηνοτρόφους σε 656 εκατ. εκτάρια ξηροπληγέντων βοσκοτόπων, μέτρα διαχείρισης μπορούν να μετριάσουν τις επιπτώσεις της ξηρασίας και να βελτιώσουν την παραγωγικότητα του νερού, μαζί με πρακτικές όπως υγεία ζώων, βελτίωση διατροφής, ορθολογική βόσκηση και μείωση πίεσης σε εύθραυστες περιοχές.
Βιώσιμη άρδευση και αύξηση της παραγωγικότητας του νερού
Για τα 171 εκατ. εκτάρια αρδευόμενων καλλιεργειών που βρίσκονται υπό υψηλή ή πολύ υψηλή υδατική καταπόνηση, προτεραιότητα πρέπει να δοθεί σε κίνητρα για πρακτικές που αυξάνουν την παραγωγικότητα του νερού: αποκατάσταση/εκσυγχρονισμός υποδομών, υιοθέτηση καινοτόμων τεχνολογιών και καλύτερη λειτουργία των συστημάτων. Αυτά χρειάζεται να συνδυαστούν με ισχυρή διακυβέρνηση ώστε να διασφαλίζονται η δίκαιη πρόσβαση, η κατανομή και οι περιβαλλοντικές ροές. Στην υποσαχάρια Αφρική, οι αρδευόμενες εκτάσεις αναμένεται να υπερδιπλασιαστούν έως το 2050, με δυνητικό όφελος για εκατομμύρια μικρούς αγρότες.
Μη καταναλωτικές χρήσεις και μη συμβατικές πηγές
Η επένδυση σε μη καταναλωτικές χρήσεις (π.χ. υδατοκαλλιέργεια) και σε μη συμβατικές πηγές (επαναχρησιμοποίηση, αφαλάτωση) κερδίζει διαρκώς έδαφος. Κλειδί είναι οι λύσεις να είναι οικονομικά αποδοτικές, κοινωνικά αποδεκτές, περιβαλλοντικά βιώσιμες και προσαρμοσμένες στο τοπικό πλαίσιο.
Διασφάλιση περιβαλλοντικών ροών
Η βιωσιμότητα απαιτεί να προστατεύονται οι ροές που χρειάζονται τα οικοσυστήματα. Έχει εκτιμηθεί ότι 41% της παγκόσμιας χρήσης νερού άρδευσης γίνεται εις βάρος αυτών των απαιτήσεων. Άρα, όπου οι περιβαλλοντικές ροές δεν είναι εγγυημένες, χρειάζονται μειώσεις αποσύρσεων και βελτίωση της αποδοτικότητας.
Πολιτικές που επιταχύνουν την καινοτομία και τη δίκαιη πρόσβαση
Κανονισμοί, χρηματοδότηση, ανάπτυξη ικανοτήτων και ενίσχυση των απαιτήσεων περιβαλλοντικής ροής μπορούν να επιταχύνουν τη διάδοση λύσεων. Εξίσου κρίσιμη είναι η σωστή κατανομή δικαιωμάτων νερού και η συνοχή πολιτικών/διακυβέρνησης μεταξύ τομέων (γεωργία, κτηνοτροφία, αλιεία εσωτερικών υδάτων, υδατοκαλλιέργεια, δασοκομία).
