Το σωστό πότισμα αυξάνει την παραγωγή, προστατεύει την ποιότητα του ελαιολάδου και περιορίζει τη σπατάλη νερού.
Η ελιά θεωρείται μία από τις πιο ανθεκτικές και προσαρμοσμένες καλλιέργειες στις ελληνικές συνθήκες. Καλλιεργείται με επιτυχία στις περισσότερες περιοχές της χώρας, καθώς αντέχει σε ξηροθερμικά περιβάλλοντα και μπορεί να παραμείνει παραγωγική ακόμη και χωρίς συστηματική άρδευση.
Ωστόσο, η σύγχρονη ελαιοκαλλιέργεια, ιδιαίτερα όταν στοχεύει σε υψηλές και σταθερές αποδόσεις, δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στην ανθεκτικότητα του δέντρου. Η επαρκής υγρασία, ειδικά κατά την ξηρή περίοδο του καλοκαιριού, αποτελεί βασική προϋπόθεση για καλύτερη καρποφορία και ποιοτικότερο τελικό προϊόν.
Η άρδευση της ελιάς, όταν εφαρμόζεται σωστά, έχει πολλαπλά οφέλη. Συμβάλλει στη βελτίωση της άνθισης και της καρπόδεσης, ενισχύει την ανάπτυξη του καρπού και βοηθά στη μείωση της έντονης εναλλαγής μεγάλης και μικρής παραγωγής από χρονιά σε χρονιά. Παράλληλα, όταν το νερό εφαρμόζεται στις σωστές ποσότητες και στα κατάλληλα στάδια, η ελαιοπεριεκτικότητα μπορεί να διατηρηθεί σε ικανοποιητικά επίπεδα, χωρίς να υποβαθμίζονται τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του ελαιολάδου.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η χρονική στιγμή της άρδευσης. Τα πιο κρίσιμα στάδια για την ελιά ξεκινούν λίγο πριν από την άνθιση και συνεχίζονται έως την πλήρη άνθιση, δηλαδή περίπου από τον Μάρτιο έως τον Μάιο. Την περίοδο αυτή, η επάρκεια νερού βοηθά στην καλύτερη ανάπτυξη των ανθέων, στην επιτυχημένη καρπόδεση και στη δημιουργία νέας βλάστησης. Πρόκειται για ένα στάδιο στο οποίο η έλλειψη υγρασίας μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τη μελλοντική παραγωγή.
Το δεύτερο κρίσιμο διάστημα εκτείνεται από την καρπόδεση έως τη σκλήρυνση του πυρήνα, περίπου από τον Μάιο έως τον Ιούνιο. Σε αυτή τη φάση ο καρπός αναπτύσσεται έντονα και οι ανάγκες του δέντρου σε νερό είναι αυξημένες. Η σωστή άρδευση μπορεί να στηρίξει την ανάπτυξη του καρπού και να περιορίσει απώλειες που συνδέονται με το υδατικό στρες.
Ακολουθεί ένα διάστημα μειωμένων απαιτήσεων, περίπου από τη σκλήρυνση του πυρήνα, τον Ιούλιο, έως και το τέλος Αυγούστου. Σε αυτό το στάδιο, η άρδευση έχει μικρότερη επίδραση στην τελική παραγωγή. Για τον λόγο αυτόν, σε πολλές περιπτώσεις μπορεί να περιοριστεί σημαντικά ή ακόμη και να διακοπεί, ανάλογα με τις συνθήκες της περιοχής, τον τύπο του εδάφους και τη γενική κατάσταση των δέντρων.
Η επόμενη σημαντική περίοδος είναι από την ελαιοποίηση έως τη συγκομιδή, δηλαδή κυρίως από τον Αύγουστο έως τον Σεπτέμβριο ή μέχρι τις πρώτες φθινοπωρινές βροχές. Σε αυτό το στάδιο, η στοχευμένη άρδευση μπορεί να συμβάλει στην αύξηση της περιεκτικότητας του καρπού σε λάδι και στη μεγαλύτερη τελική ανάπτυξη της σάρκας.
Ωστόσο, το περισσότερο νερό δεν σημαίνει απαραίτητα και καλύτερη παραγωγή. Η υπερβολική άρδευση, είτε σε όλη την αρδευτική περίοδο είτε σε μεμονωμένα ποτίσματα, μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα. Ευνοεί την εμφάνιση ασθενειών, αυξάνει τις ζημιές από τον δάκο, οδηγεί σε συσσώρευση αλάτων στο έδαφος και προκαλεί απώλειες αζώτου και άλλων θρεπτικών στοιχείων. Επιπλέον, ενισχύει την ανάπτυξη ζιζανίων και μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ποιότητα του παραγόμενου ελαιολάδου.
Σε περιόδους μειωμένης διαθεσιμότητας νερού, η ελλειμματική άρδευση αποτελεί μια πρακτική με ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Δεν σημαίνει εγκατάλειψη της καλλιέργειας ούτε αναγκαστική μείωση της παραγωγής. Αντίθετα, σημαίνει εφαρμογή μικρότερων αλλά στοχευμένων ποσοτήτων νερού στα στάδια όπου η ελιά το έχει πραγματικά ανάγκη. Όταν εφαρμόζεται σωστά, μπορεί να εξοικονομήσει πολύτιμους υδατικούς πόρους και ταυτόχρονα να διατηρήσει ή ακόμη και να βελτιώσει ορισμένα ποιοτικά χαρακτηριστικά των καρπών και του ελαιολάδου.
Για αναπτυγμένα ελαιόδεντρα, οι ετήσιες ανάγκες υπό καθεστώς ελλειμματικής άρδευσης μπορούν ενδεικτικά να περιοριστούν στα 120-160 κυβικά μέτρα ανά στρέμμα. Οι ποσότητες αυτές, βέβαια, δεν αποτελούν απόλυτο κανόνα. Η τελική δόση και η συχνότητα ποτίσματος εξαρτώνται από τα μετεωρολογικά δεδομένα κάθε περιοχής, τον τύπο του εδάφους, την ηλικία των δέντρων και το πότε έγινε η προηγούμενη άρδευση.
Η στάγδην άρδευση, σε συνδυασμό με την τακτική συντήρηση του αρδευτικού δικτύου, μπορεί να βελτιώσει σημαντικά την αποδοτικότητα της χρήσης του νερού. Σε μια εποχή όπου η κλιματική πίεση και η λειψυδρία γίνονται όλο και πιο έντονες, η άρδευση της ελιάς δεν μπορεί να γίνεται εμπειρικά. Χρειάζεται γνώση, παρακολούθηση και προσαρμογή στις πραγματικές ανάγκες του ελαιώνα. Έτσι, ο παραγωγός μπορεί να πετύχει καλύτερη παραγωγή, υψηλότερη ποιότητα και ουσιαστική εξοικονόμηση νερού.
