Το μάθημα του Mutur Beltz για την ελληνική περιφέρεια.
Στην κοιλάδα Carranza της Χώρας των Βάσκων, ένα υλικό που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν σκουπίδι έγινε αφετηρία για μια μικρή αγροτική αναγέννηση. Το Mutur Beltz ξεκίνησε από ένα επείγον, σχεδόν παράλογο πρόβλημα: το μαλλί του προβάτου Carranzana (μιας γηγενούς φυλής που απειλείται με εξαφάνιση) είχε χάσει την εμπορική του αξία, συχνά δεν άξιζε ούτε τη συλλογή του και κατέληγε να καίγεται. Μαζί του, κινδύνευαν να χαθούν γνώση, εισόδημα και ένα κομμάτι του πολιτιστικού τοπίου.
Η απάντηση ήρθε από έναν συνδυασμό τέχνης, σχεδιασμού και τοπικής οικονομίας. Το Mutur Beltz στήθηκε κυριολεκτικά σε ένα οικιακό γκαράζ, με βασικό βιοτεχνικό εξοπλισμό, αλλά με μια καθαρή στρατηγική: άμεση σχέση με τους βοσκούς και δίκαιη τιμή για την πρώτη ύλη. Αντί να αντιμετωπίζεται το μαλλί ως «βάρος», αγοράζεται ως πολύτιμη πρώτη ύλη και μετατρέπεται σε νήματα, τεχνικά υφάσματα, υποδήματα, ταπετσαρίες και χειροποίητα αξεσουάρ. Από το 2017, το έργο έχει αγοράσει πάνω από 5.000 κιλά μαλλιού Carranzana, στηρίζοντας 14 -15 βοσκούς τον χρόνο και εξυπηρετώντας πάνω από 300 παραγγελίες ανά εξάμηνο. Το 2025 βραβεύτηκε (ARIA) στην κατηγορία κοινωνικοοικονομικού ιστού των αγροτικών περιοχών.
Όμως η παραγωγή είναι μόνο το μισό της ιστορίας. Η συνιδρύτρια και επικεφαλής, η καλλιτέχνιδα και ερευνήτρια Laurita Siles, έστησε γύρω από το μαλλί ένα πολιτιστικό οικοσύστημα: φιλοξενίες καλλιτεχνών, διαγενεακά εργαστήρια, εκπαιδευτικά προγράμματα, εκδόσεις και συνεργασίες με σχεδιαστές. Πάνω από τους μισούς συνεργάτες και συμμετέχοντες είναι γυναίκες, σε μια προσέγγιση που αναγνωρίζει τη γυναικεία εργασία και γνώση της υπαίθρου ως κινητήρα καινοτομίας.
Θα μπορούσε κάτι αντίστοιχο να σταθεί στην ελληνική περιφέρεια;
Ναι. Και μάλιστα σε πολλές περιοχές το «πρώτο υλικό» υπάρχει ήδη: μαλλί που μένει αδιάθετο, παραδοσιακές πρακτικές που χάνονται, μικρές κτηνοτροφικές κοινότητες που ασφυκτιούν ανάμεσα στο κόστος και στις χαμηλές τιμές.
Το κρίσιμο είναι το μοντέλο:
▪ χαρτογράφηση τοπικών παραγωγών και δημιουργία σταθερών συμφωνιών αγοράς με δίκαιες τιμές,
▪ ένα μικρό εργαστήριο συλλογής–διαλογής–πλύσης/επεξεργασίας με βασικό εξοπλισμό ή συνεργασία με υπάρχουσες μονάδες,
▪ συνεργασία με σχεδιαστές/τεχνίτες ώστε το προϊόν να αποκτήσει ταυτότητα και υψηλότερη αξία,
▪ αφήγηση και πολιτιστικές δράσεις που «δένουν» το προϊόν με τον τόπο (εκθέσεις, εργαστήρια, τουριστικές εμπειρίες, σχολικά προγράμματα),
▪ αξιοποίηση χρηματοδοτικών εργαλείων όπως LEADER/τοπικές αναπτυξιακές, κοινωνικές συνεταιριστικές δομές και δίκτυα γυναικών.
Το Mutur Beltz δείχνει ότι η περιφέρεια δεν χρειάζεται πάντα ένα μεγάλο εργοστάσιο για να σηκώσει κεφάλι. Μερικές φορές χρειάζεται ένα παραμελημένο υλικό, μια δίκαιη συμφωνία με τον παραγωγό και μια σύγχρονη ιδέα για το πώς η παράδοση μπορεί να ξαναγίνει οικονομία.
