Το νέο Ταμείο ΕΠΜ και η «καρδιά» της ευρωπαϊκής γεωργίας στον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό.
Στις 19 Ιανουαρίου 2026, η συζήτηση για το πώς θα χρηματοδοτηθεί η Ευρώπη την επόμενη προγραμματική περίοδο περνά σε κρίσιμη φάση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Ο εκτελεστικός αντιπρόεδρος Raffaele Fitto (Συνοχή και Μεταρρυθμίσεις), ο επίτροπος Piotr Serafin (Προϋπολογισμός, Καταπολέμηση της Απάτης και Δημόσια Διοίκηση) και ο επίτροπος Christophe Hansen (Γεωργία και Τρόφιμα) θα συμμετάσχουν σε κοινή ανταλλαγή απόψεων με τις επιτροπές BUDG, REGI και AGRI, με αντικείμενο την πρόταση της Επιτροπής για τη σύσταση του Ευρωπαϊκού Ταμείου ΕΠΜ: ενός ενιαίου χρηματοδοτικού πλαισίου που καλύπτει την οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή, τη γεωργία και τις αγροτικές περιοχές, την αλιεία και τη θάλασσα, αλλά και δράσεις για ευημερία και ασφάλεια.
Στο επίκεντρο βρίσκεται ένα μέγεθος που από μόνο του δείχνει τη βαρύτητα της πρότασης: το Ταμείο ΕΠΜ ανέρχεται σε 865 δισ. ευρώ, ποσό που αντιπροσωπεύει σχεδόν το μισό του μελλοντικού Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου (ΠΔΠ). Πρόκειται, με άλλα λόγια, για τον βασικό «κουμπαρά» του επόμενου μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού, ο οποίος φιλοδοξεί να συγκεντρώσει σε μία ενιαία δεξαμενή πόρων διαφορετικά σκέλη χρηματοδότησης, με κυρίαρχα τη συνοχή και τη γεωργία.
Γιατί η γεωργία μπαίνει στο κέντρο της αρχιτεκτονικής
Η γεωργία και οι αγροτικές περιοχές δεν αντιμετωπίζονται εδώ ως ένα «παράρτημα» του προϋπολογισμού, αλλά ως θεμέλιο μιας συνολικής πολιτικής: παραγωγή τροφίμων, βιωσιμότητα της υπαίθρου, ανθεκτικότητα των αγροτικών οικονομιών και σταθερότητα των αγορών. Η συμμετοχή του επιτρόπου Hansen και της επιτροπής AGRI σε κοινό τραπέζι με τον προϋπολογισμό (BUDG) και τη συνοχή (REGI) δείχνει ακριβώς αυτό: ότι η γεωργία «κουμπώνει» πλέον πιο άμεσα με τις ευρύτερες προτεραιότητες της Ένωσης και διεκδικεί ρόλο-κλειδί στη διαμόρφωση των κανόνων χρηματοδότησης.
Πώς θα παίρνουν χρήματα τα κράτη μέλη - και τι σημαίνει για τον αγροτικό σχεδιασμό
Βασικός μηχανισμός του Ταμείου είναι ότι κάθε κράτος μέλος θα πρέπει να καταρτίσει ένα εθνικό και περιφερειακό σχέδιο εταιρικής σχέσης. Το σχέδιο αυτό θα καθορίζει πώς κατανέμονται οι εθνικοί πόροι που έχουν δεσμευθεί εκ των προτέρων ανά στόχο πολιτικής.
Για τη γεωργία αυτό μεταφράζεται σε κάτι πολύ πρακτικό: η χρηματοδότηση δεν θα «τρέχει» απλώς ως μια αυτόνομη ροή, αλλά θα εντάσσεται σε έναν συνολικότερο σχεδιασμό που πρέπει να τεκμηριώνει προτεραιότητες, επιλογές και ισορροπίες (π.χ. ανάγκες αγροτικών περιοχών, παραγωγική ανασυγκρότηση, περιφερειακές ανισότητες). Με απλά λόγια, ο αγροτικός προγραμματισμός συνδέεται πιο στενά με τον εθνικό και περιφερειακό αναπτυξιακό χάρτη.
Περισσότερη ευελιξία - και ειδικά «μαξιλάρια» για κρίσεις που χτυπούν την ύπαιθρο
Η πρόταση δίνει ενισχυμένες ενσωματωμένες δυνατότητες ευελιξίας. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τη γεωργία, όπου οι συνθήκες μπορούν να αλλάξουν απότομα (καιρικά φαινόμενα, διαταραχές εφοδιασμού, μεταβλητότητα τιμών, ζωονόσοι, απώλειες παραγωγής).
Παράλληλα, το Ταμείο προβλέπει πόρους για έναν μηχανισμό της ΕΕ που θα συμπληρώνει την εφαρμογή σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, με έμφαση σε δράσεις «ευρωπαϊκής κλίμακας», όπως:
▪ αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών,
▪ θέματα ασφάλειας,
▪ σταθεροποίηση αγροτικών αγορών.
Επιπλέον, προβλέπεται και δημοσιονομικό αποθεματικό για την αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης. Για τον αγροτικό κόσμο, τέτοιες δικλίδες μπορούν να λειτουργήσουν ως «γέφυρα» σε περιόδους πίεσης, ώστε να μη μένουν παραγωγοί και αγροτικές οικονομίες εκτεθειμένοι μέχρι να προσαρμοστούν τα εθνικά προγράμματα.
Η ευρύτερη εικόνα: συνοχή, ύπαιθρος και συνεργασίες τύπου Interreg
Το Ταμείο ΕΠΜ δεν περιορίζεται στη γεωργία, όμως η γεωργία επηρεάζεται άμεσα από το γεγονός ότι μπαίνει στο ίδιο πλαίσιο με τη συνοχή και τις εδαφικές πολιτικές. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι περιλαμβάνει και την ευρωπαϊκή πολιτική εδαφικής συνεργασίας Interreg. Για αγροτικές και παραμεθόριες περιοχές, οι διασυνοριακές συνέργειες (υποδομές, αλυσίδες αξίας, συνεργατικά σχήματα) μπορούν να είναι μέρος του «μείγματος» που δίνει προστιθέμενη αξία, ειδικά όταν η ανάπτυξη της υπαίθρου δεν σταματά στα διοικητικά σύνορα.
Τι κρίνεται στην πολιτική συζήτηση της 19ης Ιανουαρίου
Η κοινή συνεδρίαση BUDG–REGI–AGRI αναμένεται να εστιάσει σε τρεις μεγάλες ερωτήσεις που αγγίζουν άμεσα τη γεωργία:
1. Πώς εξασφαλίζεται επαρκής και προβλέψιμη χρηματοδότηση για αγροτική παραγωγή και αγροτικές περιοχές μέσα σε ένα πιο ενοποιημένο ταμείο;
2. Πόση ευελιξία θα έχουν τα κράτη μέλη να μετακινούν πόρους όταν προκύπτουν κρίσεις, χωρίς να χάνεται ο στρατηγικός προσανατολισμός;
3. Πώς θα λειτουργήσουν ο ευρωπαϊκός μηχανισμός και το αποθεματικό έκτακτης ανάγκης, ειδικά για περιστατικά που πλήττουν την παραγωγή ή αποσταθεροποιούν αγορές;
Σε κάθε περίπτωση, το μήνυμα της πρότασης είναι σαφές: η γεωργία δεν συζητιέται πια μόνο ως επιμέρους πολιτική δαπάνη, αλλά ως πυλώνας της ανθεκτικότητας της Ένωσης - και το Ταμείο ΕΠΜ επιχειρεί να της δώσει θέση στο κέντρο του νέου δημοσιονομικού σχεδιασμού.
