Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο εξετάζει αν οι οργανώσεις παραγωγών ενισχύουν πραγματικά τη θέση των καλλιεργητών οπωροκηπευτικών στην αγορά.
Τον κρίσιμο ρόλο των οργανώσεων παραγωγών και των συνεταιριστικών σχημάτων στην ενίσχυση της θέσης των γεωργών στην αγορά αναδεικνύει ο έλεγχος που πραγματοποιεί το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, με την έκθεση να αναμένεται να δημοσιευθεί το ερχόμενο φθινόπωρο. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο τομέας των οπωροκηπευτικών, ένας κλάδος με μεγάλη οικονομική σημασία για την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά και ιδιαίτερη βαρύτητα για την Ελλάδα.
Πίσω από τα φρούτα και τα λαχανικά που φτάνουν καθημερινά στα ράφια των σούπερ μάρκετ βρίσκεται μια δύσκολη και απαιτητική αλυσίδα παραγωγής. Ο γεωργός επενδύει χρόνο, εργασία και χρήματα, αντιμετωπίζοντας αυξημένο κόστος, ανάγκη για σύγχρονο εξοπλισμό, αβεβαιότητα στις τιμές και έντονο ανταγωνισμό. Όταν όμως καλείται να διαπραγματευθεί μόνος του απέναντι σε μεγάλους αγοραστές, μεταποιητές ή αλυσίδες λιανικής, η θέση του είναι συχνά αδύναμη.
Αυτό το πρόβλημα είναι ακόμη πιο εμφανές σε χώρες όπως η Ελλάδα, όπου η αγροτική παραγωγή χαρακτηρίζεται σε μεγάλο βαθμό από μικρές και μεσαίες εκμεταλλεύσεις. Για τον μεμονωμένο παραγωγό, η πρόσβαση σε καλύτερες αγορές, η διαπραγμάτευση τιμών, η επένδυση σε αποθήκευση, τυποποίηση, πιστοποίηση και προώθηση προϊόντων αποτελούν δύσκολες προκλήσεις. Για τον οργανωμένο παραγωγό, όμως, μέσα από έναν ισχυρό συνεταιρισμό ή μια αναγνωρισμένη οργάνωση παραγωγών, οι δυνατότητες είναι σαφώς μεγαλύτερες.
Οι οργανώσεις παραγωγών δημιουργήθηκαν ακριβώς για να αντιμετωπίσουν αυτή την ανισορροπία στην αλυσίδα τροφίμων. Μέσα από τη συλλογική δράση, οι παραγωγοί μπορούν να συντονίζουν την παραγωγή τους, να μειώνουν κόστη, να επενδύουν από κοινού σε υποδομές, να διαχειρίζονται καλύτερα την ποιότητα και να διαθέτουν τα προϊόντα τους με ισχυρότερη διαπραγματευτική θέση. Στην πράξη, η οργάνωση δεν είναι απλώς διοικητικό σχήμα, αλλά εργαλείο επιβίωσης και ανάπτυξης.
Στην Ελλάδα, όπου οι αγρότες πιέζονται από το κόστος ενέργειας, τις κλιματικές μεταβολές, τις απαιτήσεις της αγοράς και τις διακυμάνσεις των τιμών, οι συνεταιρισμοί μπορούν να λειτουργήσουν ως ασπίδα προστασίας αλλά και ως μοχλός εξωστρέφειας. Ιδίως στα οπωροκηπευτικά, όπου η ποιότητα, η ταχύτητα διάθεσης και η πρόσβαση σε οργανωμένα δίκτυα εμπορίας είναι καθοριστικές, η συλλογική οργάνωση μπορεί να κάνει τη διαφορά.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που εξετάζονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο, περίπου 30 εκατομμύρια άνθρωποι απασχολούνται στον αγροτικό τομέα, συμβάλλοντας στην παραγωγή τροφίμων για περισσότερους από 450 εκατομμύρια Ευρωπαίους. Η ετήσια αξία της παραγωγής νωπών οπωροκηπευτικών στην ΕΕ φτάνει περίπου τα 80 δισεκατομμύρια ευρώ. Παράλληλα, σχεδόν 1.500 αναγνωρισμένες οργανώσεις παραγωγών εκπροσωπούν περισσότερα από 187.000 μέλη σε ολόκληρη την Ένωση.
Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο εξετάζει κατά πόσο η ευρωπαϊκή στήριξη προς αυτές τις οργανώσεις αποδίδει ουσιαστικά αποτελέσματα. Στο πλαίσιο του ελέγχου αναλύθηκαν επιχειρησιακά προγράμματα οργανώσεων παραγωγών και ενώσεών τους, ενώ πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις σε Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία και Πολωνία. Παράλληλα, εξετάστηκε ο τρόπος με τον οποίο οι εθνικοί και ενωσιακοί κανόνες επηρεάζουν την ελκυστικότητα της συμμετοχής των γεωργών σε τέτοια σχήματα.
Η συζήτηση αυτή συμπίπτει με μια καθοριστική περίοδο για το μέλλον της ΚΑΠ και τον νέο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034. Η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των γεωργών, η δικαιότερη κατανομή της αξίας στην αλυσίδα τροφίμων και η ανάγκη για ισχυρότερη συλλογική εκπροσώπηση βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο.
O μεμονωμένος παραγωγός δύσκολα μπορεί να σταθεί απέναντι στις πιέσεις της σύγχρονης αγοράς. Ο οργανωμένος παραγωγός, μέσα από υγιείς συνεταιρισμούς και αποτελεσματικές οργανώσεις παραγωγών, μπορεί να διεκδικήσει καλύτερες τιμές, μεγαλύτερη σταθερότητα και ουσιαστικότερο ρόλο από το χωράφι μέχρι το ράφι. Για την Ελλάδα, όπου ο συνεργατισμός μπορεί να αποτελέσει κλειδί για την ανασυγκρότηση της αγροτικής οικονομίας, το διακύβευμα είναι ακόμη μεγαλύτερο.
