Η γεωργική γη στην Ευρώπη γίνεται ολοένα και ακριβότερη, όμως στην Ελλάδα το πρόβλημα εμφανίζεται με έναν ιδιαίτερα πιεστικό τρόπο: όχι τόσο στην αγορά όσο, κυρίως, στην ενοικίαση.
Σύμφωνα με τα νεότερα στοιχεία της Eurostat για το 2024, οι τιμές πώλησης αρόσιμης γης στην ΕΕ αυξήθηκαν κατά 6,1% σε σχέση με το 2023, με τη μέση τιμή να διαμορφώνεται στα 15.224 ευρώ ανά εκτάριο. Στην Ελλάδα, η μέση τιμή αγοράς καταγράφηκε λίγο χαμηλότερα, στα 14.312 ευρώ ανά εκτάριο, δηλαδή κοντά στον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Η πραγματική «κόκκινη ζώνη», ωστόσο, βρίσκεται στα μισθώματα. Η Eurostat εκτιμά ότι η μέση ετήσια τιμή μίσθωσης αρόσιμης γης και μόνιμων βοσκοτόπων στην ΕΕ ανήλθε σε 295 ευρώ ανά εκτάριο το 2024 (αύξηση 6,4% από τα 277 ευρώ του 2023). Στην Ελλάδα, το μέσο ενοίκιο εκτοξεύεται στα 509 ευρώ ανά εκτάριο, καθιστώντας τη χώρα μία από τις ακριβότερες στην Ευρώπη. Μόνο οι Κάτω Χώρες (941 ευρώ) και η Δανία (580 ευρώ) εμφανίζουν υψηλότερες τιμές, ενώ στον αντίποδα βρίσκονται η Σλοβακία (69 ευρώ), η Κροατία (76 ευρώ) και η Μάλτα (92 ευρώ).
Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την ελληνική γεωργία, όπου η μίσθωση γης αποτελεί βασικό εργαλείο επέκτασης εκμεταλλεύσεων, ειδικά για νέους αγρότες ή για παραγωγούς που θέλουν να αυξήσουν κλίμακα χωρίς να δεσμεύσουν κεφάλαια σε αγορά. Όταν όμως το ενοίκιο «γράφει» 509 ευρώ το εκτάριο (περίπου 51 ευρώ το στρέμμα) ετησίως, το κόστος γης μετατρέπεται σε σταθερό βάρος που συμπιέζει το περιθώριο κέρδους ακόμη και σε χρονιές καλών τιμών.
Και αυτό έρχεται να προστεθεί σε ένα ήδη διογκωμένο κόστος παραγωγής: ενέργεια και καύσιμα για άρδευση και μηχανήματα, λιπάσματα και φυτοπροστασία, εργατικά χέρια που σπανίζουν και ακριβαίνουν, αλλά και αυξημένο κόστος χρηματοδότησης. Σε αυτή την εξίσωση, η ακριβή μίσθωση γης λειτουργεί σαν «πολλαπλασιαστής» πίεσης: ανεβάζει το κατώφλι βιωσιμότητας ανά στρέμμα, δυσκολεύει την είσοδο νέων παραγωγών και ωθεί εκμεταλλεύσεις να μειώνουν εισροές ή να εγκαταλείπουν καλλιέργειες χαμηλής προστιθέμενης αξίας.
Την ίδια ώρα, η ευρωπαϊκή εικόνα δείχνει μεγάλες ανισότητες: Η Μάλτα καταγράφει την υψηλότερη μέση τιμή αγοράς αρόσιμης γης (201.263 ευρώ ανά εκτάριο), ακολουθούμενη από τις Κάτω Χώρες (96.608 ευρώ) και την Πορτογαλία (76.556 ευρώ), ενώ οι χαμηλότερες τιμές εμφανίζονται στη Λετονία, τη Λιθουανία και τη Σλοβακία. Για την Ελλάδα, το μήνυμα είναι σαφές: σε μια περίοδο που η ανταγωνιστικότητα κρίνεται στο λεπτό του κόστους, η γη –και ιδίως το ενοίκιό της– εξελίσσεται σε κρίσιμο παράγοντα που μπορεί να καθορίσει ποιοι θα αντέξουν και ποιοι θα μείνουν εκτός παραγωγής.
