Σε επιφυλακή οι παραγωγοί, καθώς το Helicoverpa armigera μπορεί να προκαλέσει σοβαρές απώλειες στην παραγωγή, εφόσον δεν υπάρξει έγκαιρη παρακολούθηση και ορθολογική αντιμετώπιση.
Το πράσινο σκουλήκι παραμένει ένας από τους σημαντικότερους εχθρούς της ελληνικής γεωργίας και ιδιαίτερα της βαμβακοκαλλιέργειας. Πρόκειται για το έντομο Helicoverpa armigera, ένα κοσμοπολίτικο είδος, οι πληθυσμοί του οποίου εμφανίζονται κάθε χρόνο στην Ελλάδα και θεωρούνται πλέον γηγενείς, καθώς υπάρχουν ενδείξεις ύπαρξης τοπικά εγκατεστημένου πληθυσμού. Η παρουσία του αφορά όλες σχεδόν τις περιοχές της χώρας, καθώς μπορεί να τραφεί σε πολλές οικονομικά σημαντικές καλλιέργειες, όπως το βαμβάκι, ο καπνός, το καλαμπόκι, η τομάτα, η πιπεριά και τα ψυχανθή. Ωστόσο, στο βαμβάκι θεωρείται ο σοβαρότερος εχθρός.
Οι ζημιές που προκαλεί δεν είναι κάθε χρόνο ίδιες. Συνήθως οι προσβολές είναι τοπικές και περιορισμένης έκτασης, όμως σε ορισμένες χρονιές οι πληθυσμοί αυξάνονται έντονα και μπορούν να μειώσουν σημαντικά την παραγωγή. Χαρακτηριστικές είναι οι χρονιές 1983, 2003 και 2010, όταν οι ζημιές σε καλλιέργειες βαμβακιού στην Κεντρική και Βόρεια Ελλάδα ήταν ιδιαίτερα σοβαρές.
Το έντομο προσβάλλει όλα τα μέρη του βαμβακοφύτου: φύλλα, χτένια, άνθη και καρύδια. Η οικονομική ζημιά γίνεται κρίσιμη όταν το φυτό δεν έχει πλέον τον χρόνο ή τη δυνατότητα να αναπληρώσει τα κατεστραμμένα καρποφόρα όργανα. Τα ενήλικα άτομα είναι νυχτοπεταλούδες, με το αρσενικό να έχει τεφροπράσινο χρώμα και το θηλυκό καστανό ή καστανοκίτρινο. Το αβγό είναι μικροσκοπικό, περίπου μισού χιλιοστού, ενώ η προνύμφη, καθώς αναπτύσσεται, μπορεί να παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία χρωματισμών, από ανοικτό πρασινοκίτρινο έως υποκαστανό ή σχεδόν μαύρο. Όταν ολοκληρώσει την ανάπτυξή της, φτάνει περίπου τα τέσσερα εκατοστά και στη συνέχεια κατεβαίνει στο έδαφος, όπου νυμφώνεται σε βάθος 5 έως 10 εκατοστών.
Στην Ελλάδα το πράσινο σκουλήκι διαχειμάζει ως νύμφη στο έδαφος. Η διάπαυση αρχίζει κυρίως τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο, ενώ τα ενήλικα της πρώτης γενεάς εμφανίζονται από τα τέλη Απριλίου έως τις αρχές Ιουνίου. Αρχικά γεννούν τα αβγά τους σε άλλες καλλιέργειες, όπως ηλίανθο, τομάτα, καλαμπόκι, σόργο και μηδική. Το βαμβάκι προσβάλλεται κυρίως από τις προνύμφες της δεύτερης γενεάς, γύρω στα μέσα Ιουνίου, με την πίεση να συνεχίζεται σε όλη την καλλιεργητική περίοδο.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται τον Αύγουστο, και κυρίως στις αρχές του μήνα, όταν καταγράφεται συνήθως μεγαλύτερος αριθμός προσβεβλημένων καρποφόρων οργάνων. Εκείνη την περίοδο οι βαμβακοπαραγωγοί πρέπει να ελέγχουν τακτικά τα χωράφια τους για την παρουσία αβγών και νεαρών προνυμφών. Οι υψηλές θερμοκρασίες, πάνω από τους 30 βαθμούς Κελσίου, ευνοούν την ανάπτυξη του εντόμου, ενώ δεν ευνοούν αντίστοιχα τους φυσικούς εχθρούς του.
Η παρακολούθηση γίνεται με φερομονικές παγίδες, οι οποίες συλλαμβάνουν τα αρσενικά άτομα, αλλά και με δειγματοληψίες στα βαμβακοχώραφα. Ωστόσο, οι συλλήψεις στις παγίδες δεν πρέπει να οδηγούν αυτομάτως σε ψεκασμούς. Ο αριθμός των εντόμων που παγιδεύονται επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες και δεν συνδέεται πάντα με πραγματική προσβολή στα φυτά. Γι’ αυτό οι παραγωγοί καλούνται να είναι επιφυλακτικοί απέναντι σε πληροφορίες που επικαλούνται υψηλές συλλήψεις και ζητούν άμεση χρήση φυτοπροστατευτικών ουσιών.
Η ουσιαστική εικόνα προκύπτει μέσα από τον επιτόπιο έλεγχο. Η δειγματοληψία πρέπει να γίνεται τυχαία, με εξέταση των κορυφών 100 φυτών ανά αγροτεμάχιο, ακολουθώντας πορεία ζικ-ζακ μέσα στο χωράφι. Ο παραγωγός αναζητά κυρίως αβγά και νεαρά σκουλήκια, ιδίως στα φύλλα, στα χτένια και στα καρποφόρα όργανα των τελευταίων κόμβων της κορυφής.
Η αντιμετώπιση του πράσινου σκουληκιού δεν πρέπει να βασίζεται στους προληπτικούς ψεκασμούς, αλλά σε ολοκληρωμένη διαχείριση. Καθοριστικό ρόλο έχουν οι φυσικοί εχθροί, τα καλλιεργητικά μέτρα, η ισορροπημένη λίπανση, η σωστή άρδευση και η αποφυγή υπερβολικής βλάστησης. Μετά τη συγκομιδή, η καταστροφή των υπολειμμάτων και το βαθύ όργωμα μειώνουν τον πληθυσμό που διαχειμάζει στο έδαφος και άρα τον αρχικό πληθυσμό της επόμενης χρονιάς.
Τα όρια επέμβασης είναι σαφή: για την πρώτη γενεά στο βαμβάκι, τον Ιούλιο, απαιτούνται 6 έως 8 νεαρές προνύμφες ανά 100 φυτά ή μία νεαρή προνύμφη στα φυτά ενός μέτρου επί της γραμμής. Για τη δεύτερη και τρίτη γενεά, τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο, το όριο πέφτει στις 4 προνύμφες ανά 100 φυτά ή μία νεαρή προνύμφη στα φυτά 1,5 μέτρου επί της γραμμής.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η διαχείριση της ανθεκτικότητας. Στη χώρα μας έχει αποδειχθεί ανάπτυξη ανθεκτικότητας του πράσινου σκουληκιού στα πυρεθρινοειδή, γι’ αυτό συνιστάται η αποφυγή άσκοπης χρήσης τους, η εναλλαγή σκευασμάτων με διαφορετικό τρόπο δράσης και ο περιορισμός των επεμβάσεων μόνο όταν ξεπερνιούνται τα όρια επέμβασης.
Όχι πανικός, όχι προληπτικοί ψεκασμοί, αλλά συνεχής παρακολούθηση, σωστή δειγματοληψία και έγκαιρη επέμβαση μόνο όταν υπάρχει πραγματική ανάγκη. Έτσι προστατεύεται η παραγωγή, περιορίζεται το κόστος και διατηρείται η ισορροπία του αγροοικοσυστήματος.
