Με στόχο να ανοίξει ένα νέο κεφάλαιο οικονομικής και γεωπολιτικής συνεργασίας, η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Mercosur υπέγραψαν στις 17 Ιανουαρίου 2026, στην Ασουνσιόν της Παραγουάης, τη Συμφωνία Εταιρικής Σχέσης (EMPA) και μια Ενδιάμεση Εμπορική Συμφωνία (iTA), σηματοδοτώντας, σύμφωνα με τις Βρυξέλλες, μια από τις πιο φιλόδοξες πλατφόρμες συνεργασίας που έχουν δημιουργηθεί μεταξύ των δύο περιοχών.
Η συμφωνία δημιουργεί το πλαίσιο για μία από τις μεγαλύτερες εμπορικές ζώνες παγκοσμίως, καλύπτοντας μια ενιαία αγορά που αντιστοιχεί σε περίπου 700 εκατομμύρια πολίτες/καταναλωτές. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι το άνοιγμα αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση έως 39% των ετήσιων εξαγωγών της ΕΕ προς τη Mercosur -τάξης μεγέθους περίπου 49 δισ. ευρώ- στηρίζοντας παράλληλα εκατοντάδες χιλιάδες θέσεις εργασίας στην Ευρώπη.
Στην τελετή υπογραφής παρόντες ήταν η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, καθώς και οι ηγέτες των χωρών της Mercosur. Την υπογραφή, για λογαριασμό της ΕΕ, πραγματοποίησε ο επίτροπος Εμπορίου Maroš Šefčovič μαζί με τους ομολόγους του από τη Mercosur.
Το πολιτικό μήνυμα: συνεργασία αντί πόλωσης
Η Επιτροπή δίνει ιδιαίτερο βάρος στο γεωπολιτικό αποτύπωμα της συμφωνίας, επισημαίνοντας ότι σε μια περίοδο αβεβαιότητας και αυξανόμενου κατακερματισμού του διεθνούς συστήματος, η ΕΕ και η Mercosur εκπέμπουν μήνυμα προσήλωσης σε μια πολυμερή, βασισμένη σε κανόνες διεθνή τάξη.
«Σήμερα, δύο περιφέρειες που συμμερίζονται τις ίδιες απόψεις ανοίγουν ένα νέο κεφάλαιο ευκαιριών για περισσότερους από 700 εκατομμύρια πολίτες», δήλωσε η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, υπογραμμίζοντας ότι η εταιρική σχέση θα αποφέρει οφέλη «οικονομικά, διπλωματικά και γεωπολιτικά», με τη συνεργασία να προβάλλεται ως απάντηση στην πόλωση.
Λιγότεροι δασμοί, περισσότερες εξαγωγές
Στο οικονομικό σκέλος, η συμφωνία στοχεύει στην κατάργηση ή μείωση δασμών σε ευρωπαϊκές εξαγωγές — από αγροδιατροφικά προϊόντα έως βασικά βιομηχανικά αγαθά όπως αυτοκίνητα, μηχανήματα και φαρμακευτικά προϊόντα. Κατά τις εκτιμήσεις της Επιτροπής, αυτό μπορεί να μεταφραστεί σε εξοικονόμηση δασμών περίπου 4 δισ. ευρώ ετησίως για τις επιχειρήσεις της ΕΕ.
Παράλληλα, το πακέτο προβλέπει μέτρα για να γίνουν οι επενδύσεις ευκολότερες, ταχύτερες και ασφαλέστερες σε κρίσιμες εφοδιαστικές αλυσίδες, συμπεριλαμβανομένων των κρίσιμων πρώτων υλών. Οι Βρυξέλλες παρουσιάζουν τη συμφωνία και ως εργαλείο οικονομικής ασφάλειας, ειδικά σε μια εποχή όπου οι γεωοικονομικοί κίνδυνοι και οι πιέσεις στις αλυσίδες εφοδιασμού επηρεάζουν την ανταγωνιστικότητα των οικονομιών.
Γεωργία: άνοιγμα αγοράς, αλλά και «δικλείδες» προστασίας
Σημαντικό μέρος της συζήτησης αφορά τη γεωργία. Από τη μία πλευρά, η συμφωνία αναμένεται να ενισχύσει τις ευρωπαϊκές εξαγωγές αγροδιατροφικών προϊόντων προς τη Mercosur — με αναφορά σε πιθανή αύξηση έως 50% — μέσω μειώσεων δασμών σε προϊόντα όπως ο οίνος, τα οινοπνευματώδη, τα γαλακτοκομικά και το ελαιόλαδο.
Από την άλλη, η ΕΕ δηλώνει ότι έχει ενσωματώσει ένα πλέγμα προστασίας για «ευαίσθητους» τομείς. Μεταξύ άλλων προβλέπονται:
▪ δασμολογικές ποσοστώσεις (TRQs) που περιορίζουν την πρόσβαση στην αγορά για συγκεκριμένες εισαγωγές από τη Mercosur,
▪ νομικά δεσμευτικός μηχανισμός διασφάλισης σε περίπτωση αιφνίδιας αύξησης εισαγωγών,
▪ ενισχυμένοι έλεγχοι για να αποτρέπεται η είσοδος μη συμμορφούμενων προϊόντων στην αγορά της ΕΕ, με ελέγχους σε τρίτες χώρες και στα σύνορα.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στην προστασία των ευρωπαϊκών ποιοτικών προϊόντων: η συμφωνία περιλαμβάνει προστασία 344 γεωγραφικών ενδείξεων της ΕΕ, με στόχο να αποτραπεί η απομίμηση και ο αθέμιτος ανταγωνισμός σε τρόφιμα και ποτά υψηλής προστιθέμενης αξίας.
Επιπλέον, η Επιτροπή προαναγγέλλει ένα ταμείο-δίχτυ ασφαλείας (“Unity Safety Net”) ύψους 6,3 δισ. ευρώ, ως πρόσθετο επίπεδο στήριξης σε περίπτωση διαταραχών της αγοράς, από το 2028.
Αειφορία: Παρίσι, εργασιακά δικαιώματα και «πράσινη μετάβαση»
Η συμφωνία προβάλλεται επίσης ως μία από τις πιο φιλόδοξες της ΕΕ στο πεδίο της βιώσιμης ανάπτυξης, με δεσμεύσεις για το κλίμα και την Συμφωνία του Παρισιού ως «ουσιαστικό στοιχείο». Περιλαμβάνονται επίσης προβλέψεις για εργασιακά δικαιώματα, για την οικονομική χειραφέτηση των γυναικών, καθώς και στόχος κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050, με την Επιτροπή να υπογραμμίζει ότι το εμπόριο μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός της πράσινης μετάβασης.
Το «γιατί τώρα» και οι αντιδράσεις
Η συγκυρία της υπογραφής δεν είναι τυχαία: η ΕΕ επιδιώκει να ενισχύσει συμμαχίες και να ανοίξει αγορές σε μια περίοδο όπου η παγκόσμια οικονομία χαρακτηρίζεται από ανταγωνισμό μεγάλων δυνάμεων, αναδιάταξη αλυσίδων εφοδιασμού και πιέσεις για στρατηγική αυτονομία.
Ωστόσο, η συμφωνία έχει ήδη προκαλέσει και αντιδράσεις σε ευρωπαϊκές χώρες και αγροτικούς κύκλους, με ανησυχίες για τον ανταγωνισμό στις τιμές, για την τήρηση των περιβαλλοντικών και υγειονομικών προτύπων, αλλά και για το πώς θα εφαρμοστούν στην πράξη οι δεσμεύσεις βιωσιμότητας. Αυτές οι αντιρρήσεις αναμένεται να παίξουν ρόλο στη δύσκολη πολιτική διαδρομή που ακολουθεί.
Επόμενα βήματα: κύρωση και έναρξη ισχύος
Μετά την υπογραφή, ΕΕ και Mercosur μπαίνουν στη φάση των διαδικασιών επικύρωσης. Από την πλευρά της ΕΕ:
▪ η EMPA απαιτεί κύρωση από όλα τα κράτη-μέλη σύμφωνα με τις εθνικές τους διαδικασίες,
▪ ενώ η iTA θα προχωρήσει μόνο σε επίπεδο ΕΕ (καθώς εμπίπτει στις αποκλειστικές αρμοδιότητες της Ένωσης), με την απαιτούμενη έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και την απόφαση του Συμβουλίου για τη σύναψη.
Η iTA προβλέπεται να λειτουργήσει ως «γέφυρα» εφαρμογής: θα λήξει όταν τεθεί σε ισχύ η EMPA, εφόσον ολοκληρωθούν οι κύρωσεις.
Με άλλα λόγια, η υπογραφή της 17ης Ιανουαρίου ανοίγει την πόρτα σε μια νέα εποχή στις σχέσεις ΕΕ - Mercosur, όμως η πραγματική δοκιμασία θα κριθεί στις πολιτικές ισορροπίες που θα διαμορφώσουν την κύρωση και κυρίως στην εφαρμογή των δεσμεύσεων για εμπόριο, ασφάλεια, γεωργία και περιβάλλον.
