Σε μια οριακή ψηφοφορία που μεταφέρει προσωρινά το βάρος της συζήτησης από το πολιτικό στο θεσμικό–νομικό πεδίο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αποφάσισε σήμερα να ζητήσει από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) να γνωμοδοτήσει για το κατά πόσον η συμφωνία εταιρικής σχέσης ΕΕ–Mercosur και η ενδιάμεση εμπορική συμφωνία συνάδουν με τις Συνθήκες της ΕΕ.
Με 334 ψήφους υπέρ, 324 κατά και 11 αποχές, οι ευρωβουλευτές ενέκριναν ψήφισμα που καλεί το ΔΕΕ να αξιολογήσει τη νομική βάση και τη συμβατότητα των κειμένων με το πρωτογενές δίκαιο της Ένωσης. Αντίθετα, δεύτερο, ξεχωριστό ψήφισμα που επίσης ζητούσε νομική αξιολόγηση απορρίφθηκε με 225 ψήφους υπέρ, 402 κατά και 13 αποχές.
Η απόφαση δεν συνιστά έγκριση ή απόρριψη της ίδιας της συμφωνίας επί της ουσίας, αλλά ενεργοποιεί μια διαδικασία προληπτικού ελέγχου από το ΔΕΕ, η οποία μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική για το «πώς» -και με ποια θεσμική διαδρομή- θα προχωρήσει η κύρωσή της. Στην πράξη, η γνώμη του Δικαστηρίου αναμένεται να διευκρινίσει αν η επιλογή νομικής βάσης που έχει υιοθετηθεί είναι συμβατή με τις Συνθήκες και αν το πακέτο μπορεί να προχωρήσει όπως έχει σχεδιαστεί ή απαιτούνται αλλαγές στη διαδικασία ή/και στη δομή εφαρμογής.
Τι εξετάζει το ΔΕΕ και γιατί έχει σημασία
Στο επίκεντρο βρίσκεται η «νομική βάση» των συμφωνιών: ποια άρθρα των Συνθηκών θεμελιώνουν την αρμοδιότητα της ΕΕ να συνάψει το συγκεκριμένο σύνολο δεσμεύσεων και ποια θεσμικά όργανα —και ενδεχομένως ποια κοινοβούλια— πρέπει να εμπλακούν στο τελικό στάδιο.
Η νομική βάση δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Καθορίζει, μεταξύ άλλων, το αν πρόκειται για συμφωνία που κυρώνεται αποκλειστικά σε επίπεδο ΕΕ ή για «μεικτή» συμφωνία που, λόγω περιεχομένου, απαιτεί και συμμετοχή των κρατών-μελών μέσω εθνικών διαδικασιών κύρωσης. Επηρεάζει επίσης τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να εφαρμοστούν επιμέρους τμήματα της συμφωνίας πριν από την οριστική της έγκριση (π.χ. μέσω προσωρινής εφαρμογής, όπου αυτό είναι νομικά εφικτό και αποφασιστεί από τα αρμόδια όργανα).
Σύμφωνα με διεθνή πρακτορεία, μια γνωμοδότηση του ΔΕΕ μπορεί να χρειαστεί σημαντικό χρόνο -ακόμη και έως περίπου δύο χρόνια- εξέλιξη που θα μπορούσε να μεταθέσει χρονικά την τελική απόφαση του Κοινοβουλίου για έγκριση ή απόρριψη. Ωστόσο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διαμηνύει ότι θα συνεχίσει να εξετάζει τα κείμενα, αναμένοντας τη δημοσιοποίηση της γνώμης, προτού καταλήξει στην τελική του στάση.
Τα «επόμενα βήματα» στις Βρυξέλλες και στο Στρασβούργο
Μετά τη σημερινή ψηφοφορία, το αίτημα για γνωμοδότηση διαβιβάζεται στο ΔΕΕ, το οποίο θα κληθεί να αποφανθεί για ζητήματα συμβατότητας με τις Συνθήκες και για τη σωστή θεσμική βάση των συμφωνιών.
Παράλληλα, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα συνεχίσει την κοινοβουλευτική εξέταση των κειμένων, χωρίς όμως να μπορεί να προχωρήσει σε τελική απόφαση κύρωσης πριν δημοσιοποιηθεί η γνώμη του Δικαστηρίου. Στο μεταξύ, η συζήτηση μεταξύ κρατών-μελών αναμένεται να συνεχιστεί, καθώς η συμφωνία έχει ήδη αποτελέσει αντικείμενο έντονων τοποθετήσεων, με επίκεντρο, σύμφωνα με όσα έχουν κατά καιρούς δημοσιοποιηθεί, τις επιπτώσεις στην αγροτική παραγωγή, τα πρότυπα ασφάλειας τροφίμων, καθώς και τις δεσμεύσεις βιωσιμότητας και περιβαλλοντικής πολιτικής.
