Ένας στους τρεις οικοτόπους που προστατεύονται βάσει της νομοθεσίας της ΕΕ εξαρτάται από τη βόσκηση χαμηλής έντασης. Σύμφωνα με ενημερωτικό σημείωμα του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (ΕΟΠ), το 10 - 15% όλων των βοοειδών και αιγοπροβάτων της ΕΕ είναι απαραίτητα για τη διατήρηση των οικοτόπων που προστατεύονται από την οδηγία της ΕΕ για τους οικοτόπους μέσω βόσκησης χαμηλής έντασης.
Οι οικονομικές πιέσεις και οι τεχνολογικές αλλαγές οδήγησαν σε έντονη στροφή προς τα εντατικά σύγχρονα συστήματα εκτροφής, με τα ζώα να στεγάζονται για το μεγαλύτερο μέρος ή όλο το χρόνο. Αυτή η αλλαγή στο γεωργικό σύστημα οδήγησε στην εγκατάλειψη της γης σε οικοτόπους που εξαρτώνται από τη βόσκηση.
Το ενημερωτικό σημείωμα του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος με τίτλο «Εκτατικά κτηνοτροφικά συστήματα και φύση στην Ευρώπη» δείχνει ότι οι οικότοποι της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) που θα ωφεληθούν από τη βόσκηση ή το κούρεμα καταλαμβάνουν σημαντική έκταση: τουλάχιστον 35 εκατομμύρια εκτάρια, που ισοδυναμεί με περίπου το 22% της συνολικής επίσημης γεωργικής έκτασης. Ο ΕΟΠ έχει εκτιμήσει ότι περίπου το 10 -15% του συνόλου των μηρυκαστικών ζώων (βοοειδή, αιγοπρόβατα) της ΕΕ-27 θα επαρκούσε για τη διαχείριση της έκτασης των προστατευόμενων οικοτόπων που εξαρτώνται από τη βόσκηση, εάν κατανεμηθεί κατάλληλα. Αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 7,8 εκατομμύρια ζώα στις χώρες της ΕΕ-27.
Η μείωση της εκτατικής βόσκησης στην Ευρώπη
Ο αριθμός των εκτατικών και μικτών κτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων μειώθηκε κατά περισσότερο από 70% μεταξύ 2010 και 2020, σύμφωνα με ανάλυση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Επιπλέον, μεγάλο ποσοστό των συστημάτων εντατικής κτηνοτροφίας συγκεντρώνεται στις πιο παραγωγικές περιοχές της ΕΕ, ενώ τα συστήματα εκτατικής βόσκησης βρίσκονται κυρίως σε λιγότερο παραγωγικές, πιο απομακρυσμένες περιοχές.
Η παρακμή των εκτατικών κτηνοτροφικών συστημάτων και η πιθανή γεωγραφική αναντιστοιχία μεταξύ των ζώων και της θέσης των οικοτόπων, αυξάνει τον κίνδυνο εγκατάλειψης των τύπων οικοτόπων που εξαρτώνται από τη βόσκηση ή το κούρεμα για να επιβιώσουν.
Η βόσκηση συμβάλλει στην προστασία των οικοσυστημάτων και των ειδών
Η βόσκηση από οικόσιτα ζώα (όπως βοοειδή, πρόβατα, αίγες και άλογα) έχει διαδραματίσει σημαντικό ρόλο, παραδοσιακά, στη διαμόρφωση των οικοσυστημάτων και στη μείωση του κινδύνου δασικών πυρκαγιών. Τα οικόσιτα ζώα αντικατέστησαν τον ρόλο που έπαιζαν κάποτε οι μεγάλοι άγριοι βοσκοί, όπως οι άουροχς, οι βίσονες ή τα άγρια άλογα.
Τα ζώα που βόσκουν βοηθούν στη δημιουργία δομικά ποικιλόμορφης βλάστησης, με ένα μείγμα πυκνών και ανοιχτών δασικών τύπων και περιοχών που κυριαρχούνται από θάμνους και γρασίδι. Η βόσκηση έχει καλλιεργήσει και συνεχίζει να διατηρεί τα λιβάδια και τα σχετικά αγριολούλουδα. Οι μεγάλοι βοσκοί δημιουργούν ανοιχτό έδαφος ποδοπατώντας καθώς και σκάβοντας για τροφή και η κοπριά τους είναι βασική πηγή τροφής για πολλά έντομα και πουλιά.
Οι οικότοποι λειμώνων αποτελούν βασικό παράδειγμα της ανάγκης για εκτεταμένη βόσκηση (ή χορτοκοπή) στην Ευρώπη για τη διατήρηση πολλών απειλούμενων ειδών. Για παράδειγμα, το 92% των προστατευόμενων ειδών πεταλούδων που περιλαμβάνονται στη νομοθεσία της ΕΕ εξαρτώνται από λειμώνες εκτατικής διαχείρισης. Επιπλέον, τα πτηνά λειμώνων που εξαρτώνται από μόνιμους βοσκότοπους αποτελούν υψηλό ποσοστό του συνόλου των προστατευόμενων πτηνών. Οι ευρωπαϊκοί ημιφυσικοί οικότοποι υποστηρίζουν μεγάλο ποσοστό των ενδημικών ειδών της ηπείρου (το 18,1% των ενδημικών αγγειακών φυτών της Ευρώπης βρίσκονται σε οικοσυστήματα λειμώνων και το 15,5% σε χέρσα εδάφη και ενδιαιτήματα θάμνων).
Πολιτική στήριξη της στρατηγικής για την κτηνοτροφία
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναπτύσσει επί του παρόντος μια στρατηγική για την κτηνοτροφία που θα ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα, την ανθεκτικότητα και τη βιωσιμότητα του κτηνοτροφικού τομέα και της αγροδιατροφικής αλυσίδας της ΕΕ. Το ενημερωτικό σημείωμα που δημοσίευσε ο ΕΟΠ δείχνει πώς μια καλά σχεδιασμένη στρατηγική βόσκησης θα μπορούσε να ωφελήσει τα ευρωπαϊκά οικοσυστήματα και τα άγρια είδη.
