Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε νέα έκθεση που παρέχει βέλτιστες πρακτικές για τον σχεδιασμό γεωργοπεριβαλλοντικών και κλιματικών δράσεων (AECA) ενόψει της ΚΑΠ μετά το 2027.
Η έκθεση έχει ως στόχο να στηρίξει τα κράτη μέλη στην προετοιμασία των μελλοντικών σχεδίων τους για την ΚΑΠ, παρέχοντας συγκεκριμένες συστάσεις, πρακτικά βήματα και παραδείγματα σχετικά με τον τρόπο σχεδιασμού μέτρων που είναι αποτελεσματικά, εφαρμόσιμα και ελκυστικά για τους γεωργούς.
Η έκθεση βασίζεται στην αξιολόγηση των υφιστάμενων στρατηγικών σχεδίων της ΚΑΠ (2023-2027). Προσδιορίζει τι λειτούργησε στην πράξη, επισημαίνει καλά παραδείγματα από τα κράτη μέλη και καθορίζει περίπου 20 πρακτικά βήματα για τη στήριξη του σχεδιασμού αποτελεσματικότερων γεωργοπεριβαλλοντικών και κλιματικών δράσεων κατά την επόμενη περίοδο προγραμματισμού.
Ένα ισχυρότερο και απλούστερο πλαίσιο για τη βιώσιμη γεωργία
Τα αποτελέσματα της τρέχουσας ΚΑΠ υπογραμμίζουν τη σημασία της στρεμματικής γεωργοπεριβαλλοντικής και κλιματικής στήριξης. Κατά το οικονομικό έτος 2025 της ΕΕ, περίπου το 28 % της συνολικής δημόσιας χρηματοδότησης στο πλαίσιο του στρατηγικού σχεδίου για την ΚΑΠ διατέθηκε σε οικολογικά προγράμματα και γεωργοπεριβαλλοντικές και κλιματικές δεσμεύσεις (AECC).
Όσον αφορά την κάλυψη:
▪ Οικολογικά προγράμματα που εφαρμόζονται σε περισσότερο από το 60% της γεωργικής έκτασης της ΕΕ (98,3 εκατομμύρια εκτάρια),
▪ Οι AECC κάλυπταν το 12% της γεωργικής γης (19,6 εκατομμύρια εκτάρια).
Άλλες εκτιμήσεις δείχνουν παρόμοια υψηλή απορρόφηση, με τα οικολογικά προγράμματα και τις AECC να καλύπτουν την πλειονότητα των γεωργικών εκτάσεων της ΕΕ. Πρόκειται για ένα σημαντικό αποτέλεσμα που επιβεβαιώνει ότι η γεωργία της ΕΕ διαδραματίζει ήδη σημαντικό ρόλο στην προστασία του περιβάλλοντος και στη δράση για το κλίμα και ότι πολλοί γεωργοί είναι πρόθυμοι να συμμετάσχουν σε πιο βιώσιμες πρακτικές και συστήματα, υπό την προϋπόθεση ότι ανταμείβονται για τις προσπάθειες που καταβάλλουν και τους κινδύνους που αναλαμβάνουν.
Όσον αφορά το μέλλον, η περιβαλλοντική βιωσιμότητα παραμένει κεντρική προτεραιότητα της ΚΑΠ μετά το 2027, με το 43 % των δαπανών της ΕΕ που προτείνονται στο πλαίσιο των μελλοντικών εθνικών και περιφερειακών σχεδίων εταιρικής σχέσης (ΕΠΜ) να αναμένεται να συμβάλει στην επίτευξη περιβαλλοντικών και κλιματικών στόχων.
Για τη στήριξη αυτής της φιλοδοξίας, η μελλοντική ΚΑΠ εισάγει ένα απλούστερο πλαίσιο για τη δράση για το περιβάλλον και το κλίμα: τις γεωργοπεριβαλλοντικές και κλιματικές δράσεις (AECA) ως ενιαίο μέσο, το οποίο θα συγχωνεύσει τα υφιστάμενα οικολογικά προγράμματα και τις AECC. Αυτό αποσκοπεί στην απλούστευση του πλαισίου πολιτικής και στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας της στήριξης.
Η νέα προσέγγιση περιλαμβάνει επίσης:
● ένα σύστημα διαχείρισης αγροκτημάτων, που συνδυάζει προστατευτικές πρακτικές και κανονιστικές απαιτήσεις διαχείρισης·
● στήριξη πράσινων επενδύσεων, τόσο παραγωγικών όσο και μη παραγωγικών, για τη βελτίωση της αποδοτικότητας των πόρων και της ανταγωνιστικότητας των γεωργικών εκμεταλλεύσεων·
● συμπληρωματικά εργαλεία, όπως συμβουλευτικές υπηρεσίες, έργα καινοτομίας, ψηφιοποίησης και συνεργασίας για τη στήριξη της μετάβασης.
Από την αποζημίωση στα κίνητρα
Οι AECA θα ανταμείψουν τους αγρότες για την υιοθέτηση περιβαλλοντικά ωφέλιμων πρακτικών, προχωρώντας πέρα από το προηγούμενο μοντέλο. Οι πληρωμές από τις AECA δεν χρειάζεται πλέον να συσχετίζονται με το πρόσθετο κόστος και το διαφυγόν εισόδημα των δεσμεύσεων, ανοίγοντας έτσι τον δρόμο για την επιβράβευση των περιβαλλοντικών υπηρεσιών, υπό την προϋπόθεση ότι οι πληρωμές αυτές συμμορφώνονται με τους κανόνες του «πράσινου κουτιού» του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου. Η προσέγγιση αυτή έχει ως στόχο να καταστήσει τα μέτρα πιο ελκυστικά, να αυξήσει τη συμμετοχή και να στηρίξει καλύτερα τη μετάβαση προς βιώσιμα και ανθεκτικά γεωργικά συστήματα.
Με βάση την τρέχουσα εφαρμογή των στρατηγικών σχεδίων της ΚΑΠ, καθώς και το έργο που έχει επιτελέσει το δίκτυο της ΚΑΠ της ΕΕ για την πράσινη αρχιτεκτονική, καθώς και τη σχετική βιβλιογραφία και έρευνα σχετικά με την ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής διάστασης στο πλαίσιο της ΚΑΠ, η έκθεση προσδιορίζει έξι παράγοντες που είναι καίριας σημασίας για να καταστούν αποτελεσματικότερες οι μελλοντικές AECA:
→ σαφείς και καλά σχεδιασμένες πρακτικές, σε συνδυασμό με επαρκείς πληρωμές κινήτρων·
→ ισχυρή απορρόφηση από τους γεωργούς και συνέπεια μεταξύ των παρεμβάσεων·
→ στοχοθέτηση μέτρων στις περιφερειακές, περιβαλλοντικές ανάγκες και στις ανάγκες σε επίπεδο γεωργικής εκμετάλλευσης·
→ προσεγγίσεις που βασίζονται στα αποτελέσματα που ανταμείβουν μετρήσιμα αποτελέσματα·
→ συλλογικές προσεγγίσεις που επιτρέπουν την ανάληψη δράσης σε επίπεδο τοπίου·
→ ισχυρά συστήματα παρακολούθησης και ελέγχου που εξασφαλίζουν αξιοπιστία και αξιοπιστία.
Τα πορίσματα αυτά επεξηγούνται με παραδείγματα από τα κράτη μέλη και συμπληρώνονται από πρακτικές οδηγίες για τον σχεδιασμό μελλοντικών μέτρων.
Στήριξη των επόμενων σχεδίων της ΚΑΠ
Από κοινού, τα στοιχεία αυτά παρέχουν μια συγκεκριμένη βάση για τα κράτη μέλη κατά την προετοιμασία των σχεδίων τους για την ΚΑΠ για την επόμενη περίοδο προγραμματισμού 2028-2034.
Με βάση το τι έχει αποδειχθεί αποτελεσματικό και πώς μπορεί να εφαρμοστεί στην πράξη, η έκθεση υποστηρίζει την ανάπτυξη γεωργο-περιβαλλοντικών-κλιματικών μέτρων που αποφέρουν μεγαλύτερα περιβαλλοντικά αποτελέσματα, παραμένοντας παράλληλα προσβάσιμα και ελκυστικά για τους γεωργούς.
