Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο άνοιξε τον δρόμο για φυτά πιο ανθεκτικά στην κλιματική πίεση και στους επιβλαβείς οργανισμούς, με ειδικές προβλέψεις για ιχνηλασιμότητα, βιολογική παραγωγή και πρόσβαση των αγροτών στους σπόρους.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε νέους κανόνες για τις νέες γονιδιωματικές τεχνικές, τις λεγόμενες NGT, επιδιώκοντας να δώσει ώθηση στην καινοτομία στη βιώσιμη γεωργία και να διευκολύνει την πρόσβαση των αγροτών σε καλλιέργειες περισσότερο ανθεκτικές στην κλιματική κρίση, στις ασθένειες και στους επιβλαβείς οργανισμούς.
Οι νέες ρυθμίσεις, που είχαν συμφωνηθεί προσωρινά μεταξύ Κοινοβουλίου και Συμβουλίου τον Δεκέμβριο του 2025, εισάγουν μια διαφορετική φιλοσοφία στη ρύθμιση των φυτών που προκύπτουν από γονιδιωματικές τεχνικές. Το βάρος δεν δίνεται πλέον μόνο στον τρόπο με τον οποίο δημιουργήθηκε ένα φυτό, αλλά κυρίως στο τελικό γενετικό του αποτέλεσμα.
Στο πλαίσιο αυτό, τα φυτά NGT χωρίζονται σε δύο κατηγορίες. Η πρώτη, NGT-1, αφορά φυτά με περιορισμένες γενετικές αλλαγές, οι οποίες θα μπορούσαν να έχουν προκύψει και μέσω συμβατικής βελτίωσης. Εφόσον επαληθεύεται ότι πληρούν τα σχετικά κριτήρια, θα αντιμετωπίζονται όπως τα συμβατικά φυτά. Ωστόσο, μετά από αίτημα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, φυτά που έχουν κατασκευαστεί για αντοχή στα ζιζανιοκτόνα ή για παραγωγή εντομοκτόνων ουσιών δεν θα μπορούν να ενταχθούν στην κατηγορία NGT-1.
Η δεύτερη κατηγορία, NGT-2, αφορά φυτά με πιο σύνθετες ή εκτεταμένες γενετικές τροποποιήσεις. Αυτά θα συνεχίσουν να καλύπτονται από τους υφιστάμενους αυστηρούς κανόνες για τους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς, με υποχρεωτική αξιολόγηση κινδύνου και έγκριση πριν από την κυκλοφορία τους στην αγορά της ΕΕ.
Οι κανόνες θα ισχύουν τόσο για φυτά που παράγονται στην Ευρώπη όσο και για εισαγόμενα προϊόντα. Ήδη, εκτός ΕΕ, βρίσκονται σε κυκλοφορία ή σε προχωρημένο στάδιο ανάπτυξης προϊόντα όπως σιτάρι χαμηλής περιεκτικότητας σε γλουτένη, πατάτες ανθεκτικές σε παθογόνα και καλαμπόκι ανθεκτικό στην ξηρασία.
Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στην ιχνηλασιμότητα και στην ενημέρωση των παραγωγών. Για τα φυτά NGT-2 θα παραμείνουν υποχρεωτικές η πλήρης ιχνηλασιμότητα και η επισήμανση, ενώ τα κράτη μέλη θα μπορούν να περιορίζουν ή να απαγορεύουν την καλλιέργειά τους. Για τα NGT-1 προβλέπεται δημόσια βάση δεδομένων της ΕΕ, καθώς και ειδική ένδειξη στους σάκους σπόρων και στο πολλαπλασιαστικό υλικό, ώστε οι γεωργοί να γνωρίζουν τι επιλέγουν.
Στη βιολογική παραγωγή, οι NGT δεν θα επιτρέπονται. Ωστόσο, η τεχνικά αναπόφευκτη παρουσία φυτών NGT-1 δεν θα θεωρείται αυτομάτως μη συμμόρφωση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα αξιολογήσει αν το νέο πλαίσιο δημιουργεί πρόσθετες διοικητικές, οικονομικές ή πρακτικές επιβαρύνσεις για τον βιολογικό τομέα.
Κρίσιμο πεδίο παραμένουν και τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας. Οι NGT θα μπορούν να κατοχυρώνονται, με εξαίρεση χαρακτηριστικά ή αλληλουχίες που υπάρχουν στη φύση ή προκύπτουν με βιολογικά μέσα. Παράλληλα, εισάγονται διασφαλίσεις ώστε να αποφευχθεί η συγκέντρωση της αγοράς και να διατηρηθεί η πρόσβαση των αγροτών σε οικονομικά προσιτούς σπόρους, μαζί με το δικαίωμα αποθήκευσης και επαναφύτευσης.
Η εισηγήτρια Jessica Polfjärd χαρακτήρισε την απόφαση «ιστορική νίκη» για τους αγρότες της Ευρώπης, υπογραμμίζοντας ότι οι νέες τεχνολογίες μπορούν να μειώσουν την εξάρτηση από τα φυτοφάρμακα και να ενισχύσουν την επισιτιστική ασφάλεια.
Ο κανονισμός θα τεθεί σε ισχύ 20 ημέρες μετά τη δημοσίευσή του στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ και θα αρχίσει να εφαρμόζεται δύο χρόνια αργότερα.
