Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προχώρησε αυτή την εβδομάδα στην έκδοση εννέα ακόμη πράξεων στο πλαίσιο του παράγωγου δικαίου της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚAΠ), με στόχο τη μείωση της περιττής γραφειοκρατίας και του κανονιστικού φόρτου.
Η κίνηση εντάσσεται στη δέσμευση για απλούστευση και ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας όχι μόνο του γεωργικού τομέα, αλλά και της ευρύτερης αγροδιατροφικής αλυσίδας αξίας.
Οι παρεμβάσεις αυτές ακολουθούν τον χάρτη πορείας απλούστευσης της 14ης Μαΐου 2025 και λειτουργούν ως «έμπρακτη απόδειξη», όπως προβάλλεται, ότι η Επιτροπή επιχειρεί να ανταποκριθεί στα αιτήματα του τομέα. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που συνοδεύουν τις αλλαγές, σε ορισμένες περιπτώσεις το όφελος μπορεί να φτάσει έως και τα 215 εκατ. ευρώ ετησίως για τους γεωργούς στα κράτη μέλη, ενώ σε επίπεδο χρόνου διαχείρισης αναφέρεται μείωση που μπορεί να προσεγγίσει το 20% για εργασίες που συνδέονται με την ΚΓΠ. Με άλλα λόγια, ο στόχος είναι να επιστρέψει χρόνος στη γεωργία και να αφαιρεθεί χρόνος από τη «χαρτούρα».
Παράλληλα, η Επιτροπή προαναγγέλλει ότι η απλούστευση δεν σταματά εδώ: στρέφει πλέον την προσοχή της στη βιολογική παραγωγή, με επανεξέταση υφιστάμενων κανόνων και νομοθετικές προσαρμογές, όπως είχε δεσμευθεί.
Από τους επιτόπιους ελέγχους στη δορυφορική παρακολούθηση
Στον πυρήνα των νέων ρυθμίσεων βρίσκεται η προσπάθεια να μειωθεί ο «έλεγχος για τον έλεγχο» και να ενισχυθεί η προσέγγιση της παρακολούθησης, αξιοποιώντας ψηφιακές τεχνολογίες. Στο ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης και ελέγχου (ΟΣΔΕ) – το εργαλείο με το οποίο διαχειρίζονται οι στρεμματικές και ζωικές ενισχύσεις της ΚΑΠ – η Επιτροπή προχωρά σε περαιτέρω απλοποίηση διαδικασιών που μέχρι σήμερα επιβάρυναν τόσο τις εθνικές διοικήσεις όσο και τους ίδιους τους παραγωγούς.
Ειδικότερα, απλουστεύονται: η ετήσια αξιολόγηση ποιότητας των ψηφιακών στοιχείων του συστήματος, η αίτηση ενίσχυσης με γεωχωρικά στοιχεία (GSA) και το σύστημα παρακολούθησης εκτάσεων (AMS). Το πρακτικό αποτέλεσμα που επιδιώκεται είναι διπλό: λιγότερος διοικητικός φόρτος για τα κράτη μέλη και λιγότερες επιτόπιες επισκέψεις στους αγρότες.
Κομβική είναι η πρόβλεψη ότι από το 2026 η αξιολόγηση ποιότητας του AMS και του GSA θα καλύπτει μόνο τους όρους επιλεξιμότητας που μπορούν πραγματικά να παρακολουθούνται εξ αποστάσεως, κυρίως μέσω δορυφορικών δεδομένων Copernicus. Η λογική είναι απλή: να ελέγχονται από μακριά όσα «σηκώνουν» ψηφιακή τεκμηρίωση και να αποφεύγονται άσκοπες επισκέψεις στο χωράφι.
Επιπλέον, δίνεται η δυνατότητα στα κράτη μέλη να ομαδοποιούν διορθωτικά μέτρα για το LPIS, το GSA και το AMS. Η εξέλιξη αυτή παρουσιάζεται ως βήμα που όχι μόνο απλοποιεί τους κανόνες σε επίπεδο ΕΕ, αλλά μειώνει και την ανάγκη για φυσικές επισκέψεις στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις, καθώς οι διορθώσεις μπορούν να αντιμετωπίζονται πιο συντονισμένα και αποτελεσματικά.
Τέλος στις καταγραφές φυτοπροστατευτικών στο GSA – αλλά όχι στα αρχεία
Από τις αλλαγές που αγγίζουν άμεσα την καθημερινότητα των παραγωγών ξεχωρίζει η κατάργηση της υποχρέωσης καταγραφής της χρήσης φυτοπροστατευτικών προϊόντων στο σύστημα γεωχωρικών εφαρμογών (GSA). Η Επιτροπή επιχειρεί με αυτόν τον τρόπο να περιορίσει την αλληλεπικάλυψη υποβολής εκθέσεων και να αφαιρέσει ένα χρονοβόρο διοικητικό καθήκον, χωρίς – όπως υποστηρίζεται – να αλλοιώνονται οι αρχικοί στόχοι πολιτικής.
Η αναμενόμενη επίπτωση είναι η μείωση του χρόνου που αφιερώνουν οι γεωργοί για μια διαδικασία καθαρά γραφειοκρατική, απελευθερώνοντας πόρους και συγκέντρωση για τη διαχείριση της εκμετάλλευσης. Ωστόσο, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η γενική απαίτηση τήρησης αρχείων για τα φυτοπροστατευτικά παραμένει αναγκαία, όπως προβλέπεται από τον κανονισμό για τη διάθεση φυτοπροστατευτικών προϊόντων στην αγορά. Με άλλα λόγια, μειώνεται η «διπλή αναφορά», όχι η υποχρέωση ορθής τεκμηρίωσης.
Έλεγχοι με βάση τον κίνδυνο και λιγότερες διαδικαστικές αγκυλώσεις
Ένα ακόμη σκέλος των εννέα πράξεων αφορά την απλούστευση των κανόνων με τους οποίους τα κράτη μέλη ελέγχουν ορισμένες συναλλαγές που σχετίζονται με την ΚΑΠ. Η νέα προσέγγιση δίνει μεγαλύτερη έμφαση σε μια ολοκληρωμένη ανάλυση κινδύνου που καλύπτει όλα τα μέτρα, όταν επιλέγονται οι επιχειρήσεις προς έλεγχο.
Στην πράξη, αυτό μεταφράζεται σε μεγαλύτερη ευελιξία των εθνικών αρχών για να σχεδιάζουν στοχευμένους ελέγχους, να μειώνουν περιττές διαδικασίες και να περιορίζουν τον διοικητικό φόρτο. Το ζητούμενο είναι λιγότεροι, αλλά πιο ουσιαστικοί έλεγχοι, που να επικεντρώνονται εκεί όπου πράγματι υπάρχει ανάγκη και όχι σε οριζόντιες, επαναλαμβανόμενες διαδικασίες.
Διευκολύνσεις για τις οργανώσεις παραγωγών και «ξεμπλοκάρισμα» των διασυνοριακών
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στη μείωση της πολυπλοκότητας για τις οργανώσεις παραγωγών, με έμφαση σε όσες δραστηριοποιούνται διασυνοριακά. Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι οι διπλές διαδικασίες και τα διαφορετικά διοικητικά «φίλτρα» μπορεί να λειτουργούν αποτρεπτικά για συλλογικές δράσεις, ιδίως όταν ξεπερνούν τα εθνικά σύνορα.
Στο πλαίσιο αυτό, η έγκριση των διακρατικών οργανώσεων παραγωγών θα γίνεται πλέον στη χώρα όπου έχουν την έδρα τους, ώστε να αποφεύγονται οι παράλληλες, επαναλαμβανόμενες εγκρίσεις. Παράλληλα, χαλαρώνουν κανόνες σχετικά με αποσύρσεις από την αγορά – για παράδειγμα στον τομέα των οπωροκηπευτικών – και απλοποιούνται τα πρότυπα εμπορίας για τα προϊόντα που αποσύρονται.
Στη δέσμη εντάσσονται και ευκολότεροι κανόνες για την καλλιέργεια κάνναβης, με λιγότερους ελέγχους και μεγαλύτερη ευελιξία για νέες ποικιλίες. Η κατεύθυνση είναι σαφής: λιγότερα διοικητικά εμπόδια και περισσότερο λειτουργικό πλαίσιο για έναν τομέα που εξελίσσεται και διαφοροποιείται.
Περισσότερη ευελιξία στα στρατηγικά σχέδια και «λιτή» ετήσια έκθεση επιδόσεων
Οι αλλαγές περιλαμβάνουν και πρόσθετη ευελιξία για τα κράτη μέλη ως προς τις τροποποιήσεις των στρατηγικών τους σχεδίων για την ΚΑΠ. Η στόχευση εδώ είναι να μπορούν οι χώρες να προσαρμόζονται ταχύτερα σε αναδυόμενες ανάγκες του γεωργικού τομέα, χωρίς να προσκρούουν σε χρονοβόρες διαδικασίες.
Στο ίδιο πνεύμα, απλουστεύεται και η ετήσια έκθεση επιδόσεων, η οποία – σύμφωνα με τη νέα λογική – θα επικεντρώνεται μόνο στα δεδομένα που είναι αναγκαία «για γνώση». Η φιλοσοφία είναι να μειωθεί η διπλοεργασία στην αναφορά και να συγκεντρώνεται η πληροφόρηση σε όσα είναι πραγματικά χρήσιμα για την αξιολόγηση πολιτικής και την παρακολούθηση αποτελεσμάτων.
Τι αλλάζει στην πράξη για αγρότες και διοικήσεις
Συνολικά, η Επιτροπή εκτιμά ότι οι παρεμβάσεις θα οδηγήσουν σε λιγότερους, πιο στοχευμένους και αποτελεσματικούς ελέγχους και επιθεωρήσεις στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις. Αυτό σημαίνει μικρότερη αναστάτωση για τους παραγωγούς, λιγότερη πίεση από επιτόπιες διαδικασίες και μείωση του διοικητικού άγχους που συνοδεύει τις ενισχύσεις.
Για τις εθνικές διοικήσεις, το όφελος αποτυπώνεται σε μεγαλύτερη ευελιξία και χαμηλότερο κόστος. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στην αποφυγή της ανάγκης για «ενίοτε δαπανηρά» νέα συστήματα ΤΠ, καθώς οι αλλαγές σχεδιάζονται ώστε να αξιοποιούν περισσότερο υφιστάμενες ψηφιακές δυνατότητες και να ελαχιστοποιούν τις νέες υποχρεώσεις.
Το πλαίσιο: από τη δέσμη απλούστευσης του 2025 στη δημοσίευση
Οι εννέα νέες πράξεις πατούν πάνω σε ένα ευρύτερο πολιτικό και θεσμικό υπόβαθρο. Στις 14 Μαΐου 2025, η Επιτροπή είχε προτείνει μια ολοκληρωμένη δέσμη μέτρων απλούστευσης της βασικής νομοθεσίας της τρέχουσας ΚΑΠ (2023-2027), δηλαδή των κανονισμών για το στρατηγικό σχέδιο και των οριζόντιων κανονισμών.
Η δέσμη αφορούσε: απλούστευση απαιτήσεων στις εκμεταλλεύσεις για καλύτερη προσαρμογή σε διαφορετικές συνθήκες και πρακτικές, εξορθολογισμό στήριξης για μικρές και μεσαίες εκμεταλλεύσεις, μέτρα για τόνωση ανταγωνιστικότητας και μεγαλύτερη ευελιξία στη διαχείριση των στρατηγικών σχεδίων. Με τροποποιήσεις, η πρόταση εγκρίθηκε από τους συννομοθέτες και δημοσιεύθηκε στις 31 Δεκεμβρίου 2025, ανοίγοντας τον δρόμο για τις σημερινές, πιο τεχνικές αλλά πρακτικά κρίσιμες παρεμβάσεις στο παράγωγο δίκαιο.
Το στοίχημα πλέον είναι η εφαρμογή: αν οι ρυθμίσεις μεταφραστούν σε λιγότερες ουρές, λιγότερες επαναλήψεις δεδομένων και πιο έξυπνους ελέγχους, τότε το σύνθημα «περισσότερη γεωργία, λιγότερη γραφειοκρατία» θα αποκτήσει πραγματικό περιεχόμενο.
