Πώς αναγνωρίζεται η προσβολή, πότε γίνονται οι έλεγχοι και ποιες λύσεις προτείνονται για την προστασία των καστανεώνων.
Η σφήκα της καστανιάς αποτελεί έναν από τους σοβαρότερους εχθρούς της καλλιέργειας της καστανιάς, προκαλώντας σημαντικές απώλειες στην παραγωγή και εξασθένηση των δένδρων. Το έντομο Dryocosmus kuriphilus Yasumatsu, ένα μικροσκοπικό υμενόπτερο της οικογένειας Cynipidae, έχει προκαλέσει τα τελευταία χρόνια μεγάλη ανησυχία στους καστανοπαραγωγούς, καθώς μπορεί να μειώσει την παραγωγή κάστανων έως και 80%, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις οι απώλειες ξεπερνούν ακόμη και το 85%.
Η ζημιά που προκαλεί δεν περιορίζεται μόνο στη μείωση της παραγωγής. Το έντομο διαταράσσει την ανάπτυξη των δένδρων, εξασθενεί τη ζωτικότητά τους και, σε έντονες προσβολές, μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρή υποβάθμιση ολόκληρων καστανεώνων. Προσβάλλει όλα τα είδη καστανιάς, χωρίς διακρίσεις, γεγονός που το καθιστά ιδιαίτερα επικίνδυνο για τις ορεινές περιοχές της χώρας όπου η καλλιέργεια του κάστανου αποτελεί σημαντική πηγή εισοδήματος.
Πώς αναγνωρίζεται η προσβολή
Το χαρακτηριστικότερο σύμπτωμα της προσβολής είναι η δημιουργία κηκίδων σε φύλλα, βλαστούς και οφθαλμούς. Οι κηκίδες αυτές είναι διογκώσεις των φυτικών ιστών μέσα στις οποίες αναπτύσσονται οι προνύμφες του εντόμου. Αρχικά έχουν κοκκινωπό χρώμα και στη συνέχεια γίνονται πράσινες.
Κατά το πρώτο στάδιο της ανάπτυξής τους, ιδιαίτερα το καλοκαίρι, οι κηκίδες δεν είναι εύκολα ορατές. Γίνονται εμφανείς την επόμενη άνοιξη, όταν πλέον η προσβολή είναι σαφής. Μετά την έξοδο των ενηλίκων εντόμων εμφανίζονται μικρές οπές εξόδου και οι κηκίδες αρχίζουν να σκουραίνουν.
Ο βιολογικός κύκλος του εντόμου
Τα ενήλικα έντομα εξέρχονται από τις κηκίδες από τα μέσα Ιουνίου έως τα τέλη Ιουλίου. Στη συνέχεια ωοτοκούν στους οφθαλμούς των νεαρών βλαστών. Οι προνύμφες εκκολάπτονται από τα τέλη Ιουλίου έως τα τέλη Αυγούστου, αλλά παραμένουν αόρατες μέχρι την επόμενη άνοιξη, όταν σχηματίζονται οι νέες κηκίδες.
Η ανάπτυξη συνεχίζεται καθ’ όλη τη διάρκεια του χειμώνα και της άνοιξης, μέχρι τις αρχές του καλοκαιριού, όταν τα νέα ενήλικα έντομα ολοκληρώνουν τον κύκλο τους και εξέρχονται για να επαναλάβουν τη διαδικασία.
Πώς εξαπλώνεται
Η μεγαλύτερη απειλή προέρχεται από τη μεταφορά μολυσμένων φυτών προς φύτευση, όπως νεαρά δενδρύλλια ή εμβόλια. Με αυτόν τον τρόπο το έντομο μπορεί να μεταφερθεί σε μεγάλες αποστάσεις και να εγκατασταθεί σε νέες περιοχές.
Σε τοπικό επίπεδο, η εξάπλωση γίνεται μέσω της φυσικής πτήσης των ενηλίκων εντόμων. Για τον λόγο αυτό, η προμήθεια πιστοποιημένου και υγιούς πολλαπλασιαστικού υλικού είναι καθοριστικής σημασίας για την πρόληψη.
Πότε πρέπει να γίνονται οι έλεγχοι
Η καλύτερη περίοδος για επιτόπιους ελέγχους είναι η άνοιξη, όταν οι κηκίδες είναι εύκολα ορατές. Αντίθετα, στα τέλη του καλοκαιριού και στις αρχές του φθινοπώρου η προσβολή είναι δύσκολο να διαπιστωθεί, καθώς απαιτείται εργαστηριακός έλεγχος των οφθαλμών.
Η έγκαιρη παρακολούθηση επιτρέπει στους παραγωγούς να εντοπίζουν την προσβολή και να λαμβάνουν μέτρα πριν το έντομο εξαπλωθεί ανεξέλεγκτα.
Τρόποι αντιμετώπισης
Η αποκλειστική χρήση χημικών μέσων δεν προσφέρει ικανοποιητικά αποτελέσματα. Στην Ελλάδα δεν υπάρχουν εγκεκριμένα φυτοπροστατευτικά σκευάσματα ειδικά για τη σφήκα της καστανιάς, ενώ σε μεγάλης ηλικίας καστανεώνες οι ψεκασμοί είναι πρακτικά αδύνατοι.
Σε νεαρούς καστανεώνες συνιστάται η μηχανική αφαίρεση και καταστροφή των κηκίδων από την άνοιξη έως τις αρχές του καλοκαιριού, πριν εξέλθουν τα ενήλικα έντομα. Μετά την έξοδό τους, η απομάκρυνση των κηκίδων δεν έχει πλέον κανένα ουσιαστικό αποτέλεσμα.
Η πιο αποτελεσματική λύση
Η πλέον αξιόπιστη και μακροχρόνια μέθοδος αντιμετώπισης είναι η βιολογική καταπολέμηση με το παρασιτοειδές έντομο Torymus sinensis. Το ωφέλιμο αυτό έντομο παρασιτεί τις προνύμφες της σφήκας, περιορίζοντας δραστικά τον πληθυσμό της.
Σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία, τα σχετικά σκευάσματα πρέπει να είναι καταχωρισμένα στον Εθνικό Κατάλογο Σκευασμάτων Φυτοπροστασίας που περιέχουν μακροοργανισμούς.
Η εμπειρία από πολλές χώρες έχει δείξει ότι η βιολογική καταπολέμηση αποτελεί την πιο αποτελεσματική και περιβαλλοντικά ασφαλή λύση, προσφέροντας ουσιαστική προστασία στους καστανεώνες και διασφαλίζοντας τη βιωσιμότητα μιας καλλιέργειας με ιδιαίτερη οικονομική και πολιτιστική σημασία για την Ελλάδα.
