Το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενέκρινε επίσημα νέα οδηγία που επικαιροποιεί και διευρύνει τον κατάλογο των ρύπων που επηρεάζουν τα επιφανειακά και τα υπόγεια ύδατα, εισάγοντας αυστηρότερα πρότυπα προστασίας και ενισχυμένη παρακολούθηση σε όλα τα κράτη-μέλη.
Η πρωτοβουλία στοχεύει στη θωράκιση της ποιότητας του νερού απέναντι σε «αναδυόμενους» ρύπους, όπως τα φυτοφάρμακα, τα φαρμακευτικά κατάλοιπα και οι PFAS, και ευθυγραμμίζει την ευρωπαϊκή πολιτική με τα πιο πρόσφατα επιστημονικά δεδομένα.
Η νέα οδηγία τροποποιεί την οδηγία-πλαίσιο για τα ύδατα, την οδηγία για τα υπόγεια ύδατα και την οδηγία για τα πρότυπα ποιότητας περιβάλλοντος. Στην πράξη, ανανεώνει τους κανόνες για την παρακολούθηση και τη μείωση της απελευθέρωσης επικίνδυνων ουσιών στα υδάτινα σώματα, με στόχο πιο συνεκτική εφαρμογή σε ολόκληρη την ΕΕ και μεγαλύτερη διαφάνεια ως προς την κατάσταση των υδάτων.
Νέοι ρύποι στο «ραντάρ» της ΕΕ
Ο επικαιροποιημένος κατάλογος περιλαμβάνει πλέον και ουσίες που απασχολούν έντονα την επιστημονική κοινότητα τα τελευταία χρόνια. Προστίθενται φαρμακευτικά προϊόντα (όπως παυσίπονα), φυτοφάρμακα, δισφαινόλες, καθώς και οι υπερφθοροαλκυλικές και πολυφθοροαλκυλικές ουσίες (PFAS), γνωστές και ως «χημικές ουσίες για πάντα» λόγω της μεγάλης ανθεκτικότητάς τους στο περιβάλλον. Παράλληλα, αρκετοί ρύποι που βρίσκονται ήδη στον κατάλογο θα υπόκεινται πλέον σε αυστηρότερα περιβαλλοντικά πρότυπα.
Πρώτη φορά αξιολόγηση σωρευτικού κινδύνου
Κομβική καινοτομία της οδηγίας είναι ότι εισάγει, για πρώτη φορά, κανόνες για την αξιολόγηση του σωρευτικού κινδύνου από συνδυασμένες ουσίες. Με άλλα λόγια, δεν εξετάζεται μόνο η επίδραση μεμονωμένων ρύπων, αλλά και η πιθανή επιβάρυνση από «κοκτέιλ» χημικών που συνυπάρχουν στο νερό.
Ενισχυμένη παρακολούθηση και νέοι δείκτες
Οι νέοι κανόνες ενισχύουν τις υποχρεώσεις παρακολούθησης και υποβολής εκθέσεων. Εισάγεται η παρακολούθηση των επιφανειακών υδάτων βάσει των επιπτώσεων, ώστε να αξιολογούνται καλύτερα οι επιδράσεις των χημικών μειγμάτων, ενώ προβλέπεται και η χρήση τεχνολογιών τηλεπισκόπησης και παρατήρησης της Γης. Επιπλέον, στους καταλόγους επιτήρησης της ΕΕ προστίθενται δείκτες μικροπλαστικών και αντοχής στα αντιμικροβιακά, για πιο στοχευμένη αποτύπωση ουσιών που προκαλούν ανησυχία.
Χρονοδιάγραμμα και επόμενα βήματα
Με την έγκριση από το Συμβούλιο ολοκληρώνεται το σχετικό στάδιο της διαδικασίας. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αναμένεται να προχωρήσει στην τελική ψηφοφορία έως τα τέλη Μαρτίου. Οι χώρες της ΕΕ θα έχουν προθεσμία έως το 2039 για να συμμορφωθούν με τα νέα πρότυπα για επιφανειακά και υπόγεια ύδατα, ενώ για ουσίες με αναθεωρημένα και αυστηρότερα πρότυπα στα επιφανειακά ύδατα η προθεσμία τίθεται το 2033.
Το μέγεθος του προβλήματος
Το πλαίσιο έρχεται να απαντήσει σε μια επίμονη πρόκληση: σύμφωνα με στοιχεία από τα σχέδια διαχείρισης λεκανών απορροής ποταμών, το 46% των επιφανειακών υδάτων και το 24% των υπόγειων υδάτων στην ΕΕ δεν πληρούν τα ισχύοντα πρότυπα περιβαλλοντικής ποιότητας, με σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ κρατών-μελών. «Θέτοντας αυστηρότερα πρότυπα ποιότητας για τα ποτάμια, τις λίμνες και τα υπόγεια ύδατά μας, προστατεύουμε την ανθεκτικότητα των οικοσυστημάτων και διασφαλίζουμε πρόσβαση σε καθαρό πόσιμο νερό», δήλωσε η υπουργός της Κυπριακής Δημοκρατίας, Μαρία Παναγιώτου, υπογραμμίζοντας τη σημασία της προστασίας του νερού για τις σημερινές και τις επόμενες γενιές.
