Ένα μεσογειακό meta-cluster για τον ψηφιακό και βιώσιμο μετασχηματισμό του αγροτικού τουρισμού.
Ο αγροτικός τουρισμός αναδεικνύεται τα τελευταία χρόνια σε έναν από τους πιο δυναμικούς κλάδους της περιφερειακής οικονομίας στη Μεσόγειο, συνδέοντας την τοπική παραγωγή, την πολιτιστική κληρονομιά και τις εμπειρίες υπαίθρου με την τουριστική αγορά.
Ωστόσο, η πραγματικότητα για πολλές μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) του αγροτουρισμού παραμένει απαιτητική: περιορισμένη πρόσβαση σε ψηφιακά εργαλεία, ελλείψεις σε δεξιότητες και δυσκολία συμμετοχής σε διεθνή δίκτυα που θα μπορούσαν να ενισχύσουν την εξωστρέφεια και την ανταγωνιστικότητά τους. Ακριβώς σε αυτά τα σημεία έρχεται να παρέμβει το έργο Interreg CLUSTERATLAS4MED, ένα τριετές πρόγραμμα που χρηματοδοτείται από το Interreg NEXT MED. Βασική του επιδίωξη είναι να συγκεντρώσει, να οργανώσει και να αξιοποιήσει πληροφορίες σχετικά με τις υφιστάμενες πολιτικές, τα προγράμματα στήριξης και τις πρωτοβουλίες συνεργατικών σχηματισμών (clusters) που προωθούν την ψηφιοποίηση και τη βιώσιμη ανάπτυξη των ΜΜΕ του αγροτικού τουρισμού, τόσο στην Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και στην ευρύτερη περιοχή του προγράμματος.
Η ανοιχτή πρόσκληση: αναζητώντας παρεμβάσεις, εργαλεία και καλές πρακτικές
Κεντρικό εργαλείο σε αυτή την προσπάθεια αποτελεί η ανοιχτή πρόσκληση του έργου, η οποία απευθύνεται σε φορείς από όλη την ΕΕ και την περιοχή Interreg NEXT MED. Στόχος είναι να συλλεχθούν δομημένες παρεμβάσεις και παραδείγματα που θα τροφοδοτήσουν τα επόμενα βήματα του CLUSTERATLAS4MED: από δραστηριότητες ανάπτυξης ικανοτήτων και στοχευμένες εκπαιδεύσεις έως την υλοποίηση των Living Rural Labs, δηλαδή «ζωντανών εργαστηρίων» που φέρνουν γύρω από το ίδιο τραπέζι επιχειρήσεις, τοπικούς φορείς και ειδικούς για συν-δημιουργία λύσεων.
Η έρευνα του έργου δεν περιορίζεται σε γενικές καταγραφές. Φιλοδοξεί να συγκεντρώσει στοιχεία με βάση διαθέσιμες εθνικές, περιφερειακές και τομεακές πηγές, ώστε να αποτυπωθεί με σαφήνεια τι ήδη υπάρχει, τι λειτουργεί, αλλά και πού εντοπίζονται τα κενά που χρειάζονται πολιτικές ή επιχειρησιακές παρεμβάσεις.
Γιατί έχει σημασία: τα ψηφιακά κενά και η ανάγκη για εξωστρέφεια
Η ανάγκη για μια τέτοια πρωτοβουλία γίνεται ιδιαίτερα εμφανής αν κοιτάξει κανείς τις υφιστάμενες αδυναμίες στην περιοχή. Από τη χαμηλή συνολική συνδεσιμότητα και τη περιορισμένη χρήση ηλεκτρονικού εμπορίου σε επιχειρήσεις στην Ελλάδα, έως τα χαμηλά επίπεδα βασικών και προηγμένων ψηφιακών δεξιοτήτων σε χώρες όπως η Ιταλία και η Ελλάδα, οι προκλήσεις είναι πολλαπλές. Παράλληλα, σε τμήματα της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής, η ψηφιακή παρουσία των επιχειρήσεων και το ποσοστό διαδικτυακών πωλήσεων παραμένουν χαμηλά, γεγονός που περιορίζει τη δυνατότητα πρόσβασης σε νέες αγορές.
Δεδομένου ότι οι ΜΜΕ αποτελούν πάνω από το 90% των επιχειρήσεων και δημιουργούν πάνω από το 80% των θέσεων εργασίας στην περιοχή της Μεσογείου, γίνεται σαφές πως η ενίσχυση του ψηφιακού τους αποτυπώματος και της καινοτομικής τους ικανότητας δεν είναι «πολυτέλεια», αλλά προϋπόθεση για ανθεκτική ανάπτυξη, ειδικά στον αγροτικό τουρισμό, όπου οι μικρές, τοπικές μονάδες είναι ο κανόνας.
Τι επιδιώκει να πετύχει: meta-cluster, δεδομένα και βιωσιμότητα
Το CLUSTERATLAS4MED φιλοδοξεί να δημιουργήσει και να θέσει σε λειτουργία ένα μεσογειακό meta-cluster που θα υποστηρίζει επιχειρήσεις αγροτικού τουρισμού μέσω ψηφιακών εργαλείων, κοινών στρατηγικών και διεθνούς συνεργασίας. Παράλληλα, προωθεί τον ψηφιακό μετασχηματισμό με έμφαση σε δεξιότητες όπως η ανάλυση δεδομένων και η καινοτομία, διατηρώντας στο επίκεντρο τη βιώσιμη ανάπτυξη και τις διασυνοριακές συνέργειες.
Τι θα αφήσει ως «κληρονομιά»: εργαλεία, εκπαίδευση και κοινή διακυβέρνηση
Ανάμεσα στα βασικά παραδοτέα του έργου περιλαμβάνονται η ATLAS4MED Στρατηγική Meta-Cluster και ένα κοινό μοντέλο διακυβέρνησης, ένας ψηφιακός πίνακας ελέγχου για τουριστικό σχεδιασμό βάσει δεδομένων, καθώς και εκπαιδεύσεις τόσο δια ζώσης όσο και διαδικτυακά για προσωπικό ΜΜΕ, διαχειριστές clusters και δημόσιους φορείς. Επιπλέον, προβλέπεται κοινό χαρτοφυλάκιο υπηρεσιών επιχειρηματικής ανάπτυξης και ένα κοινό σχέδιο δράσης για μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα και ευθυγράμμιση πολιτικών.
Οι ωφελούμενοι είναι πολλοί: 150 ΜΜΕ αγροτουρισμού που θα υποστηριχθούν στην ψηφιοποίηση και την καινοτομία, 28+ δημόσιες αρχές που θα αποκτήσουν εργαλεία σχεδιασμού, 22 ερευνητικά/εκπαιδευτικά ιδρύματα που θα συμμετέχουν σε διαδικασίες κατάρτισης και συν-δημιουργίας, καθώς και 31 οργανισμοί υποστήριξης επιχειρήσεων και συνεργατικοί σχηματισμοί που θα ενδυναμωθούν για να κλιμακώσουν βέλτιστες πρακτικές.
Με λίγα λόγια, το CLUSTERATLAS4MED επιχειρεί να μετατρέψει τη διάσπαρτη γνώση και τις μεμονωμένες προσπάθειες σε μια κοινή μεσογειακή υποδομή συνεργασίας, ώστε ο αγροτικός τουρισμός να γίνει πιο ψηφιακός, πιο πράσινος και πιο ανταγωνιστικός, πέρα από σύνορα και αποκλεισμούς.
